Giữ rừng bằng công nghệ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nguy cơ cháy rừng, suy giảm tài nguyên rừng luôn tiềm ẩn, việc ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN) vào công tác quản lý, bảo vệ rừng trở thành yêu cầu cấp thiết. Những năm gần đây, Hạt Kiểm lâm Mai Châu đã đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng KHCN để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng trên địa bàn.

Khoa học trong quản lý rừng

Khu vực Mai Châu hiện có 5 xã: Mai Châu, Mai Hạ, Bao La, Pà Cò, Tân Mai, với tổng diện tích đất quy hoạch lâm nghiệp trên 43.910 ha. Trong đó, diện tích rừng tự nhiên hơn 28.593 ha, rừng trồng trên 7.118 ha. Diện tích rừng lớn, địa hình rộng và chia cắt trong khi lực lượng kiểm lâm còn mỏng đặt ra nhiều áp lực cho công tác quản lý, bảo vệ rừng. Trước đây, để theo dõi diễn biến rừng, lực lượng kiểm lâm chủ yếu tổ chức kiểm tra trực tiếp ngoài thực địa. Công việc đòi hỏi nhiều thời gian, công sức nhưng hiệu quả chưa cao, một số khu vực khó tiếp cận nên việc xác minh hiện trạng rừng gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt vào mùa nắng nóng, nguy cơ cháy rừng luôn hiện hữu, đòi hỏi phải phát hiện sớm, xử lý nhanh và quản lý hiệu quả hơn.

Cán bộ Hạt Kiểm lâm Mai Châu phối hợp với tổ quản lý, bảo vệ rừng kiểm tra rừng ngoài thực địa.

Để khắc phục những hạn chế đó, Hạt Kiểm lâm Mai Châu đã ứng dụng KHCN vào công tác quản lý rừng, từng bước trang bị các phần mềm chuyên dụng phục vụ xác minh, thu thập dữ liệu và theo dõi biến động rừng.

Nếu như trước đây, bản đồ giấy, máy định vị hay la bàn là những vật dụng quen thuộc của cán bộ kiểm lâm thì nay, tất cả được tích hợp trên điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng thông qua các phần mềm chuyên dụng. Từ hệ thống bản đồ quy hoạch 3 loại rừng, dữ liệu kiểm kê rừng đến thông tin về hiện trạng rừng đều có thể tra cứu ngay trên thiết bị di động. Đặc biệt, việc kết hợp theo dõi ngoài thực địa với ảnh vệ tinh trên phần mềm FRMS 4.0 giúp lực lượng kiểm lâm nhanh chóng phát hiện các biến động bất thường về rừng để kiểm tra, xử lý kịp thời. Thông qua hệ thống theo dõi diễn biến rừng trực tuyến, cán bộ kiểm lâm có thể cập nhật thường xuyên hiện trạng rừng, xác định chính xác vị trí, diện tích có biến động và nhanh chóng kiểm tra, xác minh nguyên nhân. Các dữ liệu được số hóa, lưu trữ tập trung, giúp việc quản lý trở nên minh bạch, khoa học, hạn chế tối đa tình trạng bỏ sót hoặc chồng chéo thông tin.

Anh Trần Thanh Nam - cán bộ kiểm lâm phụ trách địa bàn cho biết: "Việc ứng dụng công nghệ giúp chúng tôi theo dõi sát diễn biến rừng từng khu vực. Nếu xuất hiện điểm nghi ngờ có tác động đến rừng, hệ thống sẽ hỗ trợ phát hiện sớm để kiểm tra, xử lý kịp thời. Dữ liệu được cập nhật liên tục nên độ chính xác cao hơn nhiều so với phương pháp thủ công trước đây".

Không chỉ phục vụ công tác chuyên môn, dữ liệu số còn giúp chính quyền địa phương, chủ rừng và các cơ quan liên quan dễ dàng tra cứu, đối chiếu thông tin khi thực hiện các chương trình phát triển lâm nghiệp, chi trả dịch vụ môi trường rừng hoặc giải quyết các vụ việc liên quan đến đất đai, tài nguyên rừng.

Hướng tới hiện đại, bền vững

Một trong những hiệu quả nổi bật của việc ứng dụng KHCN là nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo cháy rừng. Thông qua hệ thống cảnh báo điểm nóng từ ảnh vệ tinh, các thông tin về thời tiết, nhiệt độ, độ ẩm không khí được cập nhật liên tục, giúp lực lượng kiểm lâm theo dõi sát nguy cơ cháy rừng trên từng khu vực. Khi xuất hiện điểm nghi ngờ phát sinh cháy hoặc khu vực có nguy cơ cao, hệ thống sẽ gửi cảnh báo để lực lượng kiểm lâm và chính quyền cơ sở nhanh chóng kiểm tra thực tế. Nhờ đó, kịp thời phát hiện và xử lý nhiều vụ cháy tiềm ẩn.

Việc cài đặt phần mềm chuyên dụng quản lý rừng trên điện thoại thông minh đã trở thành “trợ lý số” của cán bộ kiểm lâm và các tổ quản lý, bảo vệ rừng.

Trong mỗi chuyến tuần tra, những chiếc điện thoại thông minh cài đặt phần mềm chuyên dụng đã trở thành “trợ lý số” của cán bộ kiểm lâm và các tổ quản lý, bảo vệ rừng. Nhờ ứng dụng chuyển đổi số, việc nắm bắt diễn biến rừng của lực lượng kiểm lâm địa bàn trở nên thuận lợi hơn, việc trao đổi thông tin giữa kiểm lâm với tổ quản lý, bảo vệ rừng ở cơ sở cũng nhanh chóng và chính xác hơn.

Bên cạnh đó, Hạt Kiểm lâm Mai Châu còn tăng cường phối hợp với các xã, chủ rừng và người dân trong công tác tuần tra, bảo vệ rừng, tuyên truyền nâng cao nhận thức về phòng cháy, chữa cháy rừng. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại với kinh nghiệm thực tiễn của lực lượng bảo vệ rừng đang tạo nên “lá chắn” vững chắc trước các nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng.

Thực tiễn cho thấy, việc ứng dụng KHCN đã góp phần đổi mới phương thức quản lý rừng từ thủ công sang hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả giám sát, tiết kiệm thời gian, nhân lực và chi phí.

Cán bộ Hạt Kiểm lâm Mai Châu theo dõi diễn biến rừng trên vệ tinh.

Ông Vì Văn Quang - Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Mai Châu cho biết: "KHCN đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho lực lượng kiểm lâm. Ngoài việc giúp quản lý rừng chính xác, minh bạch hơn, hệ thống còn hỗ trợ cảnh báo sớm nguy cơ cháy rừng, giúp đơn vị chủ động xây dựng phương án ứng phó, bố trí lực lượng và phương tiện phù hợp. Trong thời gian tới, Hạt Kiểm lâm Mai Châu tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ KHCN, nâng cao năng lực khai thác và sử dụng dữ liệu số trong quản lý tài nguyên rừng, góp phần giữ vững màu xanh của những cánh rừng, bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển lâm nghiệp bền vững trên địa bàn”.

Đinh Thắng