Hành trình đón dòng vốn FDI thế hệ mới - Kỳ 4: Gỡ điểm nghẽn

Phú Thọ đã hình thành nền tảng công nghiệp và thu hút được nhiều dự án FDI quy mô lớn. Tuy nhiên, để bước vào cuộc cạnh tranh mới về dòng vốn FDI thế hệ mới, lợi thế đất đai, chi phí và quỹ hạ tầng là không đủ. Những điểm nghẽn về vị trí trong chuỗi giá trị, công nghiệp hỗ trợ, chất lượng nhân lực, hạ tầng xanh - số và liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước cần được tháo gỡ đồng bộ, qua đó chuyển từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang lựa chọn và hấp thụ hiệu quả những dòng vốn có công nghệ, giá trị gia tăng, sức lan tỏa cao.

Trường Cao đẳng Cơ khí nông nghiệp tăng cường gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn sản xuất, tạo thêm cơ hội thực hành và việc làm cho học sinh, sinh viên.

Những khoảng trống cần được lấp đầy

Những năm qua, khu vực FDI góp phần quan trọng hình thành các ngành công nghiệp điện tử, linh kiện, ô tô, xe máy, cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ tại Phú Thọ. Sự hiện diện của những tập đoàn, doanh nghiệp lớn tạo thêm năng lực sản xuất, việc làm, kim ngạch xuất khẩu và nguồn thu cho ngân sách, đồng thời đặt nền móng cho quá trình tích tụ công nghiệp.

Tuy nhiên, nhìn từ yêu cầu của giai đoạn mới, có dự án lớn chưa đồng nghĩa đã có một hệ sinh thái lớn. Khoảng trống trước hết nằm ở vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Không ít dự án FDI vẫn tập trung vào sản xuất, gia công, lắp ráp; trong khi các khâu có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm, công nghệ lõi, trung tâm kỹ thuật, quản trị chuỗi cung ứng... còn hạn chế. Đây không phải vấn đề riêng của Phú Thọ. Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài cũng chỉ ra những hạn chế của khu vực FDI hiện nay, như tỷ lệ dự án gia công, lắp ráp còn cao; tỷ lệ nội địa hóa và giá trị tăng thêm hình thành trong nước còn thấp; liên kết với doanh nghiệp trong nước và chuyển giao công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu. Đặt trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với Phú Thọ không chỉ là thu hút được dự án, mà còn phải tạo điều kiện để dự án trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái sản xuất của tỉnh.

Một trong những điểm nghẽn rõ nhất là liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Một số doanh nghiệp nội địa đã tham gia chuỗi cung ứng, song số lượng và vị trí trong chuỗi còn hạn chế. Năng lực công nghệ, quản trị, vốn, chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế vẫn là những rào cản khiến nhiều doanh nghiệp khó trở thành nhà cung cấp của các tập đoàn lớn. Trong khi đó, công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển đồng đều. Phú Thọ đã có những doanh nghiệp có khả năng cung ứng sản phẩm, dịch vụ cho các nhà máy FDI, nhưng mạng lưới nhà cung cấp vẫn cần được mở rộng cả về số lượng và chất lượng, nhất là trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, khuôn mẫu, vật liệu, linh kiện và các dịch vụ kỹ thuật. Theo ông Wu Tsong-Wuu - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghiệp Chính xác Việt Nam 1 (doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực cơ khí chính xác tại KCN Khai Quang), nếu không hình thành được lớp doanh nghiệp cung ứng đủ mạnh, dòng vốn FDI rất dễ tạo ra những “ốc đảo sản xuất”, nhà máy lớn nhưng mức độ liên kết với nền kinh tế địa phương còn hạn chế.

Cùng với công nghiệp hỗ trợ, nhân lực cũng đang trở thành điểm nghẽn ngày càng rõ. Sự phát triển của điện tử, tự động hóa, cơ khí chính xác và sản xuất thông minh làm thay đổi nhanh cơ cấu việc làm trong các KCN. Ông Lee Seung Hwan - Giám đốc hành chính nhân sự Công ty TNHH Jahwa Vina (KCN Khai Quang) cho rằng, nhu cầu không chỉ dừng ở lao động phổ thông mà ngày càng tăng đối với kỹ sư điện - điện tử, tự động hóa, cơ khí, kỹ thuật viên vận hành thiết bị, quản trị sản xuất, kiểm soát chất lượng và chuỗi cung ứng.

Tại buổi làm việc với các doanh nghiệp FDI hồi tháng 5/2026, đồng chí Trần Việt Cường - Giám đốc Sở Nội vụ nhấn mạnh, cần tăng cường gắn kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, xây dựng phương án đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao, đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp. Các cơ sở giáo dục đổi mới chương trình theo hướng tăng thực hành, đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái “đào tạo - thực tập - việc làm”. Đồng thời, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến hướng dẫn thực hành và tuyển dụng.

Nhà đầu tư thế hệ mới không chỉ cần đất sạch và đường giao thông thuận lợi mà còn quan tâm đến khả năng cung cấp điện ổn định, năng lượng sạch, hạ tầng số, xử lý nước thải, logistics và khả năng mở rộng sản xuất. Vì vậy, phát triển KCN theo hướng xanh, thông minh, có dịch vụ hỗ trợ đồng bộ không còn là câu chuyện dài hạn mà đang trở thành một trong những điều kiện cạnh tranh trực tiếp để thu hút các dự án có chất lượng.

Chuyển từ “có dự án” sang “có hệ sinh thái”

Những yêu cầu mới của dòng vốn FDI đang đặt Phú Thọ trước một cách tiếp cận khác, không chỉ thu hút được dự án, mà phải nâng khả năng hấp thụ và lan tỏa nguồn lực từ dự án. Vì vậy, hiệu quả thu hút đầu tư cần đánh giá cả công nghệ, giá trị gia tăng, mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước và khả năng hình thành các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Đề án định hướng thu hút FDI thế hệ mới của tỉnh giai đoạn 2026-2030, Phú Thọ đặt mục tiêu thu hút 7 - 8 tỷ USD vốn FDI mới, trong đó, 60 - 70% là FDI thế hệ mới; phấn đấu có ít nhất 100 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng FDI, trong đó, 20 doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn nhà cung ứng cấp 1; đào tạo ít nhất 20.000 lao động kỹ thuật cao.

Những mục tiêu này cho thấy trọng tâm đã dịch chuyển từ “thu hút vốn” sang “nâng chất lượng dòng vốn”. Một dự án được lựa chọn không chỉ cần có quy mô đầu tư lớn, mà còn phải phù hợp định hướng phát triển, có công nghệ, tạo giá trị gia tăng, sử dụng hiệu quả nguồn lực và có khả năng kéo theo các doanh nghiệp, dịch vụ khác cùng phát triển. Theo đồng Hoàng Long Biên - Trưởng Ban Quản lý các KCN tỉnh, nhà đầu tư công nghệ cao ngày càng quan tâm đến khả năng cung ứng điện ổn định, năng lượng sạch, hạ tầng số, xử lý nước thải, logistics và khả năng mở rộng sản xuất. Vì vậy, việc phát triển các KCN theo hướng xanh, sinh thái và thông minh đang trở thành một lợi thế cạnh tranh mới. Phú Thọ phấn đấu đến năm 2030 hình thành các KCN công nghệ cao, KCN hỗ trợ, KCN chuyên đề; từng bước hoàn thiện hạ tầng số, hạ tầng môi trường và tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo. Đây không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn gắn trực tiếp với khả năng đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của các tập đoàn toàn cầu, nhất là những yêu cầu về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và phát triển bền vững. Khi hạ tầng được tổ chức đồng bộ, giá trị của KCN cũng thay đổi. Doanh nghiệp có thể dùng chung một số dịch vụ, kết nối cung - cầu nguyên vật liệu, logistics, xử lý môi trường và các dịch vụ kỹ thuật. Từ đó, những nhà máy riêng lẻ có điều kiện hình thành mạng lưới sản xuất liên kết chặt chẽ hơn.

Sự phát triển của điện tử, tự động hóa, cơ khí chính xác và sản xuất thông minh đang làm thay đổi nhanh nhu cầu lao động tại các KCN. Vì vậy, đào tạo phải chuyển từ những gì cơ sở giáo dục “có thể đào tạo” sang những gì doanh nghiệp “đang cần và sẽ cần”. Phú Thọ đang xây dựng hệ sinh thái nhân lực mở, có sự liên thông giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và thị trường; gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Từ nền tảng công nghiệp đã được tích tụ qua nhiều năm, Phú Thọ đang có điều kiện để tạo dựng những lợi thế mới sau hợp nhất. Đó không chỉ là quỹ đất rộng hơn hay quy mô thị trường lớn hơn, mà là khả năng kết nối các cực công nghiệp, nguồn nhân lực, hệ thống giao thông, logistics và mạng lưới doanh nghiệp trong cùng một không gian phát triển. Từ “có dự án” đến “có hệ sinh thái” vì thế không chỉ là sự thay đổi về cách gọi, mà là bước chuyển trong tư duy thu hút đầu tư: Từ chạy theo số lượng sang coi trọng chất lượng, từ tạo mặt bằng sang tạo môi trường sản xuất, từ thu hút vốn bên ngoài sang nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh của nền kinh tế...

Ngọc Tuấn - Lệ Oanh