Mạch ngầm ngàn năm và khát vọng toàn cầu - Kỳ 1: Sợi dây tâm linh vượt đại dương

Đặt chân lên đỉnh thiêng Nghĩa Lĩnh vào buổi sáng, khi tiếng chuông chùa Thiên Quang ở Đền Hạ thỉnh lên từng nhịp trầm hùng, ranh giới địa giới hành chính thông thường dường như nhường chỗ cho một không gian văn hóa - tâm linh thiêng liêng. Sự hội tụ văn hóa giữa Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình không đơn thuần là một quyết sách tổ chức mang tính cơ học, mà là sự quy tụ tự nhiên của mạch nguồn văn hóa từ thời đại Hùng Vương dựng nước kết hợp với không gian sử thi kỳ vĩ của người Mường cổ và thế giới tâm linh nguyên sơ của vùng đất Phật mẫu Tây Thiên.

Một sợi dây vô hình đang xuyên qua thời gian để gắn kết hàng triệu tâm hồn kiều bào hướng về nguồn cội, cùng chung tay kiến tạo một vị thế mới đầy nội lực.

Lời hiệu triệu từ đỉnh thiêng Nghĩa Lĩnh

Khi chủ trương hợp nhất ba địa phương Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình được thống nhất triển khai, giới nghiên cứu di sản đã gọi đây là cuộc “đại hội tụ” của ba cột mốc tâm linh lớn nhất phía Bắc: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (Phú Thọ) - cái nôi của cả dân tộc; Quốc mẫu Tây Thiên (Vĩnh Phúc) - biểu tượng của lòng mẹ bao dung, che chở và Mo Mường (Hòa Bình) - hệ sử thi giữ lửa đã được trao truyền qua hàng ngàn đời. Sự kết hợp này mang lại một sức mạnh văn hóa nội sinh chưa từng có.

Khu di tích lịch sử Quốc gia Đền Hùng hằng năm đón hàng triệu đồng bào trong và ngoài nước về dâng hương tri ân công đức tổ tiên.

Ngược dòng lịch sử vào ngày 19 tháng 9 năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng, trước khi về tiếp quản Thủ đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dừng chân tại Đền Hùng. Tại bậc thềm Đền Giếng, Bác đã căn dặn cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Đến nay, lời căn dặn lịch sử ấy vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho khát vọng xây dựng và phát triển đất nước phồn vinh.

Trong buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy ba tỉnh, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh việc hợp nhất Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình là một bước đi mang tính chiến lược. Tổng Bí thư khẳng định đây là ba vùng đất với ba bản sắc riêng biệt, giống như ba mạch nguồn văn hóa và lịch sử cùng chảy suốt qua chiều dài hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, nay hội tụ trong một không gian phát triển mới đầy triển vọng.

Đưa di sản ra thế giới

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, tỉnh Phú Thọ đã xác định di sản không chỉ là báu vật gìn giữ trong hậu cung mà là “cầu nối” chủ lực trong quan hệ đối ngoại. Chiến lược ngoại giao văn hóa không còn nằm trên những văn bản ký kết khô khan mà đã được chuyển hóa mềm mại qua những kết nối và trải nghiệm thực tế.

Đồng chí Nguyễn Đắc Thủy - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Ngoại vụ khẳng định: “Việc duy trì thường xuyên các hoạt động giao lưu văn hóa góp phần thắt chặt quan hệ hữu nghị, lan tỏa hình ảnh con người và văn hóa vùng Đất Tổ, đưa quan hệ với các đối tác nước ngoài đi vào chiều sâu; đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, du lịch, giáo dục, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp hội nhập quốc tế”.

Với tinh thần đó, các đoàn khách ngoại giao và chính khách quốc tế khi đến Phú Thọ hoặc giao lưu văn hóa đều được trải nghiệm các giá trị văn hoá tâm linh đặc biệt: Đi bộ dưới tán rừng nguyên sinh Đền Hùng, thưởng thức Hát Xoan, nghe sử thi Mo Mường bên bếp lửa nhà sàn cổ, hay thưởng ngoạn cảnh sắc Tây Thiên hùng vĩ. Cách tiếp cận ngoại giao thông qua trải nghiệm văn hóa này đã khơi gợi sự đồng cảm sâu sắc, góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Trên đỉnh non thiêng Nghĩa Lĩnh, tôi có cơ hội gặp chị Victoria Hiền, một kiều bào đang sinh sống tại Praha (Cộng hòa Séc) hành hương về Đất Tổ cùng đoàn lãnh đạo Ban dự án “Ngày Quốc Tổ Việt Nam toàn cầu”. Đứng trước Điện Kính Thiên tôn nghiêm, người phụ nữ ngoài 50 tuổi xúc động chia sẻ: “Là con dân Đất Tổ, từ nhỏ tôi đã được nghe kể về dòng giống Lạc Hồng. Lập nghiệp xa quê, lòng tôi lúc nào cũng đau đáu nhớ về Vĩnh Yên quê nhà. Hôm nay, được chạm tay vào từng mảnh đất Đền Hùng, nghe tiếng chuông chùa Thiên Quang và ngửi mùi trầm hương, tôi càng hiểu thế nào là hai tiếng đồng bào”.

Ban dự án "Ngày Quốc Tổ Việt Nam toàn cầu" về dâng hương tại Khu di tích lịch sử Quốc gia Đền Hùng năm 2025.

Tại không gian cổ kính của Miếu Lãi Lèn - nơi phát tích của điệu Hát Xoan cổ, nhiều năm qua, tôi thường xuyên chứng kiến những khoảnh khắc xúc động khi các nhà ngoại giao phương Tây, du khách quốc tế và người dân địa phương cùng nắm tay nhau, hòa nhịp chân theo điệu “Trống quân”, “Bỏ bộ” của các đào, kép Xoan. Nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long, người đã dành nhiều năm điền dã và đang ấp ủ dự án số hóa các bài Xoan gốc, chia sẻ: “Sức mạnh của Việt Nam nằm ở khả năng bảo tồn những giá trị phi vật thể trong cuộc sống hiện đại. Di sản ở đây không phải là những hiện vật nằm im lìm trong bảo tàng, mà nó sống trong từng hơi thở của người dân, cùng tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội của địa phương. Khi nhìn thấy những em bé chỉ mới 6, 7 tuổi đã ngân vang điệu Xoan cổ, tôi biết mạch nguồn văn hóa này sẽ không bao giờ cạn”.

Chính sự chuyển hóa từ di sản tâm linh thành “sức mạnh mềm” đã giúp địa phương thiết lập quan hệ hữu nghị bền vững với 22 đối tác trên toàn cầu. Và bản sắc văn hóa độc đáo chính là “tấm hộ chiếu văn hóa” quý giá, đưa vùng đất Tổ bước ra thế giới với niềm tự hào và kiêu hãnh.

Kỳ II: Sức sống mới của di sản giữa dòng chảy hiện đại

Quốc Hội