Phân loại rác thải tại nguồn: Trách nhiệm nhỏ, thay đổi lớn

Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, từ ngày 1/1/2025, việc phân loại rác thải thực phẩm tại nguồn trở thành yêu cầu bắt buộc. Đây là một bước tiến quan trọng nhằm kiểm soát chất thải, giảm áp lực lên môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, để quy định đi vào thực tiễn, vẫn còn nhiều rào cản từ hạ tầng xử lý đến thói quen sinh hoạt của người dân.

Rác thải thực phẩm vốn được hiểu là thức ăn thừa, rau củ, hoa quả hỏng, dầu ăn, mỡ đã qua sử dụng... Tại nhiều địa phương trong tỉnh, lượng rác loại này chiếm một phần không nhỏ trong tổng số hơn 1 tấn rác thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Nguồn phát sinh chủ yếu là các hộ gia đình, chợ, siêu thị, nhà hàng, quán ăn. Nhưng nghịch lý ở chỗ, dù khối lượng lớn và có khả năng tái chế, phần lớn rác thải thực phẩm hiện nay vẫn được gom lẫn với rác cứng, vận chuyển chung và xử lý như chất thải rắn thông thường. Điều này không chỉ làm gia tăng áp lực cho bãi chôn lấp mà còn gây ra hệ lụy môi trường lâu dài.

Hình ảnh quen thuộc tại các chợ, nhà hàng trên địa bàn phường Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc và một số địa bàn lân cận đã phản ánh rõ thực trạng ấy. Sau một ngày buôn bán, lượng rác thải thực phẩm, đặc biệt từ khu chợ ướt vẫn được các tiểu thương quét dọn gọn lại để nhân viên vệ sinh thu gom. Nhưng thay vì được phân loại, toàn bộ số rác này được vận chuyển chung ra bãi tập kết. Tương tự, tại nhiều nhà hàng ăn uống đông khách, thức ăn dư thừa bị thu gom cùng giấy ăn, túi nilon, chai nhựa... mà không qua bất kỳ công đoạn tách loại nào. Thói quen tiện đâu bỏ đó, cộng với sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng xử lý, đang khiến quy định phân loại rác thải thực phẩm khó triển khai một cách thực chất.

Hội viên phụ nữ xã Liên Châu phân loại rác thải tại nguồn góp phần bảo vệ môi trường.

Điều đáng lo ngại hơn cả là tác động tiêu cực mà rác thải thực phẩm gây ra cho môi trường. Trong quá trình phân hủy, loại rác này phát sinh khí metan - một loại khí nhà kính có khả năng gây hiệu ứng nóng lên toàn cầu mạnh gấp nhiều lần khí CO2. Nếu không được quản lý chặt chẽ, rác thải thực phẩm sẽ làm gia tăng ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất, tác động đến sức khỏe con người và đẩy nhanh biến đổi khí hậu. Không dừng lại ở đó, việc bỏ đi một khối lượng lớn rác hữu cơ tái chế được cũng đồng nghĩa với sự lãng phí nguồn tài nguyên có thể chuyển hóa thành phân bón, năng lượng, thậm chí là sản phẩm kinh tế.

Đoàn Thanh niên Sở Nông nghiệp và Môi trường tuyên truyền, hướng dẫn người dân phân loại rác tại nguồn.

Thời gian gần đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với nhiều địa phương triển khai các mô hình phân loại rác tại nguồn, đặc biệt ở những nơi xây dựng thí điểm “làng văn hóa kiểu mẫu”. Tại các điểm này, người dân được tập huấn thường xuyên về phương pháp phân loại, đồng thời được cấp thùng rác hai ngăn và ký cam kết thực hiện ngay tại hộ gia đình. Cùng với đó, một hướng đi bền vững đang được nhân rộng là tận dụng rác thải thực phẩm để sản xuất phân bón hữu cơ phục vụ nông nghiệp. Rau củ, vỏ trái cây hay thức ăn thừa khi được xử lý đúng cách sẽ trở thành nguồn phân bón tự nhiên giúp cải tạo đất, tăng năng suất cây trồng, đồng thời giảm gánh nặng ô nhiễm cho các bãi rác tập trung.

Thời gian qua, không ít mô hình xử lý rác hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh do Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên triển khai đã lan tỏa rộng rãi, thu hút sự tham gia tích cực của hội viên và cộng đồng. Từ đây, thói quen phân loại rác, nhất là rác thực phẩm, dần hình thành trong đời sống thường nhật, góp phần giảm đáng kể lượng chất thải ra môi trường. Quan trọng hơn, sự tham gia có trách nhiệm của từng cá nhân và gia đình không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giữ gìn hệ sinh thái mà còn mở rộng cơ hội hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn.

Việc phân loại rác thải tại gia đình đang dần trở thành thói quen sinh hoạt của người dân.

Đồng chí Nguyễn Thị Trọng - Chủ tịch Chi hội Phụ nữ thôn Bình Lạc, xã Tam Sơn chia sẻ: “Khi vận động hội viên thực hiện phân loại rác tại nguồn, ban đầu ai cũng thấy bất tiện. Nhưng nhờ được hướng dẫn cụ thể, lại tận mắt thấy thức ăn thừa, vỏ rau củ sau khi xử lý trở thành phân hữu cơ dùng cho vườn nhà, nhiều chị em dần hào hứng tham gia. Giờ đây, phân loại rác đã trở thành thói quen trong sinh hoạt của nhiều gia đình”.

Giảm rác thải thực phẩm, hướng tới kinh tế tuần hoàn không thể chỉ là khẩu hiệu mà nó cần trở thành một quyết tâm chính trị, một hành động cụ thể của cả hệ thống và mỗi người dân. Chỉ khi mỗi hộ gia đình ý thức được việc phân loại rác, mỗi cơ quan, doanh nghiệp có trách nhiệm trong xử lý mới có thể hình thành vòng tuần hoàn xanh, biến rác thải thành tài nguyên, tạo điều kiện thuận lợi cho xã hội ngày càng phát triển.

Lê Minh