Tham nhũng khu vực ngoài nhà nước: Nhận diện để phòng ngừa từ sớm

Tiếp nối chủ trương từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng - “Từng bước mở rộng hoạt động phòng, chống tham nhũng, lãng phí ngoài khu vực nhà nước”, Đại hội XIV đề ra chủ trương hoàn thiện cơ chế “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Thực tiễn từ nhiều vụ án cho thấy, nếu không chủ động nhận diện và kiểm soát sớm các nguy cơ thì những “liên minh lợi ích” giữa doanh nghiệp và một bộ phận cán bộ có chức vụ, quyền hạn sẽ tiếp tục gây thất thoát lớn cho Nhà nước, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Móc ngoặc để trục lợi

Những năm gần đây, hàng loạt vụ án kinh tế, tham nhũng nghiêm trọng như vụ Công ty Cổ phần công nghệ Việt Á (Công ty Việt Á), Tập đoàn Phúc Sơn, sai phạm tại một số trung tâm đăng kiểm... được khởi tố, điều tra và đưa ra xét xử công khai, trong đó có những vụ việc liên quan đến địa bàn tỉnh, đã phơi bày tình trạng cấu kết giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp với một bộ phận cán bộ, công chức trong cơ quan nhà nước để trục lợi, gây bức xúc trong dư luận.

Năm 2023, Công an tỉnh đã đồng loạt triệt phá đường dây phạm tội “Đưa hối lộ” và “Nhận hối lộ” xảy ra tại các Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới 19-01V, 19-02D, 19-05D; khởi tố 7 bị can, hầu hết là lãnh đạo các trung tâm đăng kiểm, công ty TNHH cùng đối tượng liên quan.

Quá trình điều tra xác định, để nhận tiền của các chủ phương tiện, giám đốc các trung tâm đăng kiểm nêu trên đã chỉ đạo nhân viên trong quá trình kiểm định chất lượng và đo tiêu chuẩn khí thải bảo vệ môi trường cố ý bỏ qua lỗi vi phạm của phương tiện giao thông cơ giới đường bộ đến kiểm định nhằm thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Hoàng Đức Mạnh (22 tuổi, ở xã Cẩm Khê) về tội “Tham ô tài sản” và Nguyễn Trung Nam (48 tuổi, ở xã Cẩm Khê) về tội “Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có”.

Theo đó, ngày 5/3/2026, Công ty TNHH Công nghệ Twinsel Việt Nam (Khu công nghiệp Cẩm Khê) trình báo bị thất thoát nhiều nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, gồm thiếc hàn, dây thiếc, xỉ thiếc và kem hàn, tổng trị giá gần 219 triệu đồng.

Qua điều tra, công an xác định Hoàng Đức Mạnh đã lợi dụng nhiệm vụ quản lý kho để nhiều lần chiếm đoạt vật tư mang bán lấy tiền. Trong đó, Mạnh nhiều lần bán số vật tư này cho Nguyễn Trung Nam, chủ một cửa hàng sửa chữa điện tử trên địa bàn xã Cẩm Khê. Cơ quan điều tra đã thu giữ 50 kg dây thiếc có chì, 10 kg dây thiếc thân thiện môi trường, 140 kg xỉ thiếc và 15 kg kem hàn.

Đặc biệt, vụ án xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự cấu kết, móc ngoặc giữa doanh nghiệp ngoài nhà nước với một số cán bộ, công chức có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước. Những khoản “chi phí bôi trơn”, những cuộc đấu thầu được dàn dựng hay việc hợp thức hóa hồ sơ không chỉ gây thiệt hại cho ngân sách hàng nghìn tỷ đồng mà còn làm xói mòn niềm tin của xã hội đối với môi trường đầu tư, kinh doanh.

Các bị cáo trong vụ án “Đưa hối lộ”, “Nhận hối lộ”, “Làm giả tài liệu của cơ quan tổ chức” xảy ra tại Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới số 19-01V bị đưa ra xét xử.

Theo khoản 2, Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, các hành vi tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước gồm: Tham ô tài sản; nhận hối lộ; đưa hối lộ hoặc môi giới hối lộ để giải quyết công việc của doanh nghiệp, tổ chức mình vì vụ lợi. Doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nước là các doanh nghiệp, tổ chức không thuộc khu vực nhà nước theo quy định tại khoản 9, Điều 3 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (đã được sửa đổi, bổ sung).

Không để hình thành những "vùng trũng"

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tham nhũng thời gian qua cho thấy, khu vực ngoài nhà nước không còn là “vùng ngoài cuộc”. Khi doanh nghiệp trở thành một mắt xích trong chuỗi lợi ích bất hợp pháp thì hậu quả không chỉ dừng lại ở thất thoát tài sản công mà còn làm xói mòn kỷ cương pháp luật, bóp méo môi trường cạnh tranh, triệt tiêu động lực của những doanh nghiệp làm ăn chân chính và cản trở sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Theo Luật sư Lê Văn Chi - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Long P&T, Phó trưởng Đoàn Luật sư tỉnh, các hành vi tham nhũng ngày càng tinh vi, có sự cấu kết chặt chẽ giữa nhiều chủ thể. Vì vậy, cùng với xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, điều quan trọng hơn là xây dựng cơ chế phòng ngừa hiệu quả để doanh nghiệp “không muốn”, “không dám” và “không thể” tham nhũng. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động của doanh nghiệp; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng; thực hiện nghiêm quy định về minh bạch tài chính, kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng doanh nghiệp, báo chí và Nhân dân; đồng thời cần thiết lập cơ chế đủ mạnh để bảo vệ người tố cáo tham nhũng, tạo niềm tin và động lực để người dân, doanh nghiệp mạnh dạn phát hiện, phản ánh sai phạm. Song song với đó phải kiên định nguyên tắc: Xử lý nghiêm hành vi vi phạm nhưng không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự và hành chính, qua đó bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, minh bạch và an toàn.

Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế để “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” tham nhũng. Hiện thực hóa mục tiêu đó, khu vực ngoài nhà nước phải trở thành một trọng tâm trong công tác phòng ngừa, kiểm soát quyền lực và xây dựng văn hóa liêm chính. Chỉ khi mọi doanh nghiệp đều thượng tôn pháp luật, cạnh tranh bằng năng lực thay vì “quan hệ” và “lợi ích ngầm”, mới có thể tạo dựng một môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.

Huy Thắng