Thức đêm với mạng xã hội, trẻ đối mặt nguy cơ tự hại

Điện thoại và mạng xã hội đang trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của trẻ vị thành niên. Tuy nhiên, thói quen sử dụng kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, cùng việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung tiêu cực trên mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, cảm xúc và khả năng kiểm soát hành vi, làm gia tăng nguy cơ tự hại ở những trẻ đang gặp khó khăn tâm lý.

Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý khi trẻ thường xuyên thức khuya, dành quá nhiều thời gian cho điện thoại. Ảnh: T.T

Mạng xã hội và vòng lặp cảm xúc

N.M.A. (15 tuổi) vốn là một cô bé sống khép kín. Những áp lực trong học tập, bất đồng trong giao tiếp với cha mẹ cùng cảm giác khó chia sẻ khiến em ngày càng thu mình. Thay vì tìm đến người thân, A. dành nhiều thời gian hơn cho điện thoại và mạng xã hội.

Việc sử dụng điện thoại kéo dài, đặc biệt vào ban đêm khiến thời gian nghỉ ngơi của A. ngày càng ít đi. Trong lúc tâm trạng buồn bã, căng thẳng, em thường tìm kiếm những nội dung phù hợp với cảm xúc của mình trên mạng xã hội. Tuy nhiên, càng đắm chìm trong những nội dung đồng điệu với nỗi buồn của mình, A. càng bị cuốn vào một “vòng lặp cảm xúc”, khiến em ngày một khó thoát khỏi trạng thái buồn bã và cô lập.

Sau một thời gian, A. có nhiều thay đổi rõ rệt: mất ngủ, dễ cáu gắt, khó tập trung, ăn uống kém và sụt cân. Em dần ít trò chuyện với gia đình, kết quả học tập sa sút. Một sự việc tại trường khiến khó khăn tâm lý của A. bộc lộ rõ hơn. Sau khi chia sẻ về những vấn đề trong quan hệ với bạn bè, em đã tự gây tổn thương khi cảm xúc bị dồn nén. Đáng lo ngại, hành vi này lặp lại mỗi khi căng thẳng gia tăng.

Sau mỗi lần căng thẳng, em N.M.A. lại tự rạch lên cánh tay mình. Ảnh: BVCC

Khi những thay đổi về tâm lý và hành vi ngày càng rõ rệt, gia đình đưa A. đến Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) để thăm khám và điều trị. Theo Thạc sĩ-bác sĩ Nguyễn Thành Long, Viện Sức khoẻ tâm thần, trường hợp của A. được xác định có hành vi tự hại không nhằm mục đích tự sát (NSSI).

Đây là vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm ở trẻ vị thành niên. Hành vi tự hại có thể xuất hiện khi trẻ gặp khó khăn trong việc nhận diện, điều chỉnh và giải tỏa những cảm xúc quá mức.

Các chuyên gia y tế lưu ý, không nên đơn giản nhìn nhận hành vi tự hại là biểu hiện của sự “gây chú ý”, “bướng bỉnh” hay cố tình làm quá vấn đề. Đằng sau hành vi ấy có thể là những tổn thương tâm lý mà trẻ chưa biết cách diễn đạt bằng lời.

Đáng chú ý, môi trường mạng xã hội có thể trở thành một yếu tố làm gia tăng nguy cơ ở những trẻ đang gặp khó khăn về tâm lý. Khi một người trẻ liên tục tìm kiếm, xem hoặc tương tác với những nội dung phù hợp với trạng thái cảm xúc tiêu cực, hệ thống đề xuất nội dung có thể tiếp tục đưa đến những nội dung tương tự. Từ đó hình thành một vòng lặp: Cảm xúc tiêu cực thúc đẩy việc tìm kiếm nội dung tương ứng, còn nội dung tiếp nhận lại có thể khiến tâm trạng tiêu cực được duy trì.

Nhận diện sớm, đồng hành đúng cách

Theo các dữ liệu được trình bày, nghiên cứu OxWell và công bố trên Nature Mental Health năm 2026 ghi nhận 34,5% học sinh từng tiếp xúc với nội dung liên quan đến tự hại trên môi trường trực tuyến. Trong số này, 66,2% học sinh cho biết việc tiếp cận diễn ra một cách thụ động thông qua các nội dung được đề xuất.

Bên cạnh nội dung trực tuyến, thời điểm sử dụng điện thoại cũng là vấn đề đáng lưu ý. Việc thường xuyên sử dụng mạng xã hội vào ban đêm có thể làm giảm thời gian ngủ và ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi.

Các chuyên gia phân tích, thiếu ngủ kéo dài không chỉ khiến trẻ mệt mỏi mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc và điều chỉnh hành vi. Khi phải đối mặt với áp lực học tập, quan hệ bạn bè hoặc mâu thuẫn gia đình, một đứa trẻ đang thiếu ngủ có thể dễ trở nên cáu gắt, nhạy cảm và khó ứng phó với cảm xúc tiêu cực hơn.

Từ thực tế nêu trên, PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho rằng, sức khỏe tinh thần của trẻ vị thành niên cần được nhìn nhận như một vấn đề đòi hỏi sự phối hợp của gia đình, nhà trường và hệ thống y tế.

Ở lứa tuổi này, khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Khi phải đối mặt đồng thời với áp lực học tập, quan hệ bạn bè, mâu thuẫn gia đình và những tác động từ môi trường mạng, trẻ có thể dễ rơi vào trạng thái quá tải.

Theo các chuyên gia, thay vì chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán việc sử dụng mạng xã hội, cha mẹ cần chủ động tạo ra một không gian để trẻ có thể chia sẻ mà không sợ bị phán xét. Ngoài ra, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý khi trẻ thường xuyên thức khuya, dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, thu mình, giảm giao tiếp, kết quả học tập sa sút, thay đổi thói quen ăn uống, mất ngủ kéo dài hoặc xuất hiện những dấu hiệu tổn thương cơ thể không rõ nguyên nhân.

Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường, gia đình không nên trách mắng, gây áp lực hoặc xem nhẹ vấn đề. Một cuộc trò chuyện bình tĩnh, sự đồng hành của người thân và sự hỗ trợ kịp thời từ chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp trẻ thoát khỏi vòng xoáy cảm xúc tiêu cực và phòng ngừa những diễn biến nghiêm trọng hơn.

Bên cạnh đó, nhà trường cũng có vai trò quan trọng trong việc nhận diện những thay đổi bất thường ở học sinh. Một học sinh đột nhiên thu mình, giảm giao tiếp, học tập sa sút, thường xuyên mệt mỏi hoặc có những thay đổi rõ rệt về hành vi cần được quan tâm đúng mức. Khi cần thiết, nhà trường nên kết nối với gia đình và các chuyên gia tâm lý, y tế để trẻ được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.

Về phía chuyên môn, việc đánh giá trẻ cần xem xét toàn diện các yếu tố như mức độ sử dụng mạng xã hội, chất lượng giấc ngủ, những áp lực đang gặp phải, quan hệ gia đình - bạn bè và nguy cơ tiếp tục tự gây tổn thương. Quan trọng là quá trình này cần được thực hiện một cách thận trọng, không phán xét hay khiến trẻ cảm thấy mình có lỗi.

https://hanoimoi.vn/thuc-dem-voi-mang-xa-hoi-tre-doi-mat-nguy-co-tu-hai-1756556.html

Theo hanoimoi.vn