Tiềm năng kinh tế của cây trám đen

Tại Phú Thọ, cây trám đen - loại cây cho hiệu quả kinh tế cao từ thu hoạch quả và khả năng chế biến đa dạng thành các sản phẩm thực phẩm, có đầu ra tốt đang từng bước được quy hoạch phát triển từ hình thức trồng phân tán sang xây dựng vùng sản xuất tập trung gắn với các mô hình ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuỗi liên kết giá trị.

Theo nghiên cứu và thực tiễn, cây trám đen thích hợp với vùng đất đồi gò có tầng đất dày, khả năng thoát nước tốt cũng như các khu vực ven bờ ngòi, bờ sông. Hiện, các xã thuộc địa bàn huyện Cẩm Khê, Hạ Hòa, Thanh Ba...(cũ) là vùng thích hợp với loại cây này.

Nhiều mô hình trồng cây trám đen đã được triển khai tại các vùng có địa hình đồi dốc từ phong trào cải tạo vườn tạp của xã Tân Sơn, Cẩm Khê, Thanh Sơn, Thanh Ba.

Là “thủ phủ” trám đen lớn của tỉnh, tại các xã vùng đồi như Sơn Tình, Hương Lung, Xương Thịnh (Cẩm Khê cũ). Nơi đây sở hữu nhiều gốc trám cổ thụ lâu năm mang lại nguồn gen quý và đang mở rộng diện tích trám ghép. Tại các xã thuộc địa bàn huyện Thanh Ba cũ, cây trám đen phân bố nhiều ở các xã ven tưới sông Hồng, đất đồi dốc nhẹ. Người dân tận dụng cải tạo vườn tạp để trồng thâm canh.

Còn tại xã Hạ Hòa và vùng đệm xung quanh đầm Ao Châu, hiện trám đen tại đây được trồng kết hợp để giữ màu xanh nông nghiệp và phục vụ du lịch sinh thái.

Hầu hết trám đen sinh trưởng tốt và phù hợp ở đất đồi dốc và là loại cây lâu năm, do đó nên có quy hoạch để tạo ra vùng nguyên liệu lớn và liên kết thành chuỗi sản phẩm nông sản đặc trưng, có tiềm năng.

Nhận thấy giá trị kinh tế của cây trám đen, nhiều địa phương như Tân Sơn, Yên Lập... đã triển khai các mô hình trồng thử nghiệm trên đất đồi dốc. Đồng thời, thông qua các chương trình khuyến nông, nhiều mô hình thâm canh trám đen chất lượng cao cũng được xây dựng nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.

Một vườn trám đen đã cho thu hoạch trên địa bàn xã Hạ Hòa.

Để tối ưu hóa chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, Phú Thọ đang từng bước hình thành ba nhóm mô hình phát triển chủ lực. Trước hết là mô hình thâm canh trám ghép thuộc các chương trình khuyến nông và khoa học - công nghệ. Mô hình thay thế phương thức trồng bằng hạt truyền thống bằng cây ghép chất lượng cao.

Người dân được hỗ trợ giống, phân bón, tập huấn kỹ thuật chăm sóc và tạo tán thấp để thuận lợi thu hoạch. Thực tế cho thấy, tỷ lệ cây sống đạt trên 95%; sau 3-4 năm cây bắt đầu cho quả.

Với chiều cao dưới 5m, năng suất ổn định, quả đồng đều, mô hình đã khắc phục tình trạng phải leo cao thu hái như các cây trám truyền thống.

Bên cạnh đó là mô hình vườn hộ kết hợp nông - lâm nghiệp. Các hộ tận dụng diện tích đất đồi hoặc vườn tạp để trồng trám ghép xen với sắn, cây họ đậu hoặc các loại cây ăn quả khác trong giai đoạn đầu khi cây chưa khép tán, qua đó thực hiện phương châm “lấy ngắn nuôi dài”.

Nhiều mô hình kinh tế trang trại quy mô từ 5.000-8.000m2 đã bước đầu cho thu nhập từ 30-50 triệu đồng/năm từ những cây bói đầu tiên và tiếp tục tăng theo tuổi cây. Theo đánh giá, hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích cao gấp khoảng 2 lần so với nhiều loại cây nông nghiệp truyền thống.

Quả trám đen có đầu ra, được thị trường chấp nhận và trở thành món đặc sản được tìm kiếm mỗi khi vào vụ.

Một hướng đi giàu tiềm năng khác là phát triển các hợp tác xã liên kết tiêu thụ gắn và sản phẩm OCOP. Theo đó, các cơ quan quản lý phối hợp với tổ hợp tác, hợp tác xã tập hợp các hộ sản xuất nhỏ lẻ để hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Sau thu hoạch, quả trám được thu mua, phân loại và đưa vào chế biến sâu như tách hạt, ngâm mắm, muối chua, làm nhân bánh, đóng lọ hút chân không... Qua đó, sản phẩm được nâng tầm từ hàng hóa tiêu thụ tại chợ truyền thống thành đặc sản có nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, hướng tới đạt chuẩn OCOP 3 sao, 4 sao, tạo điều kiện đưa vào hệ thống siêu thị và phục vụ du khách khi đến với Đất Tổ.

Ngoài ỏm chấm muối vừng, trám đen còn có thể kho, làm xôi trám đen với nhiều cách chế biến độc đáo tùy theo ẩm thực của các vùng miền.

Cây trám đen tại Phú Thọ là loại cây bản địa đa mục tiêu, sở hữu tiềm năng kinh tế và sinh thái vượt trội nhờ thổ nhưỡng trung du đồi núi phù hợp. Không chỉ là nguồn thu nhập đáng kể cho người dân, loại đặc sản này còn hứa hẹn tạo ra chuỗi giá trị nông sản bền vững.

Minh Tự