Xây dựng văn minh đô thị bắt đầu từ hương ước, quy ước

Hương ước, quy ước là sự kết tinh ý chí và nguyện vọng của người dân tại mỗi thôn, làng, tổ dân phố. Đây không chỉ là nét đẹp văn hóa được cộng đồng chắt lọc, xây dựng mà còn là kim chỉ nam để mọi người, mọi nhà cùng tham gia thực hiện và thụ hưởng thành quả. Vì vậy, việc thực hiện tốt các bản quy ước này chính là tiền đề, nền tảng để xây dựng văn minh đô thị.

Đoàn viên thanh niên phường Vĩnh Yên ra quân vệ sinh môi trường, xây dựng đô thị văn minh, xanh - sạch - đẹp.

Để hình thành lối sống văn minh đô thị, rộng hơn là một xã hội hiện đại thì yếu tố tiên quyết là hệ thống quy định pháp luật phải hoàn thiện và chi tiết. Trong đó, hương ước, quy ước đóng vai trò là những văn bản quy phạm dưới luật sát sườn nhất. Đến nay, hầu hết các khu dân cư trong tỉnh đã xây dựng được bộ quy ước riêng, bao quát nhiều lĩnh vực, từ xây dựng gia đình văn hóa, giữ gìn thuần phong mỹ tục đến bài trừ tệ nạn xã hội. Nhiều bản quy ước còn mang tính đặc thù, cập nhật những nội dung tiến bộ nhằm khuyến khích người dân nâng cao chất lượng sống.

Những năm qua, việc thực hiện hương ước, quy ước tại các địa phương trong tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực, đóng góp quan trọng vào việc giữ gìn và phát huy những phong tục tập quán truyền thống của dân tộc, phát huy dân chủ cơ sở, đẩy mạnh và nâng cao chất lượng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, ý thức chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những quy định của địa phương.

Năm 2025, toàn tỉnh có 88,2% gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa; 75% khu dân cư đạt danh hiệu thôn, tổ dân phố văn hóa. Quan trọng hơn, hương ước đã khơi dậy tinh thần tự giác, giúp mỗi cá nhân tự điều chỉnh hành vi theo nếp sống văn minh hiện đại.

Nói về vai trò của hương ước, quy ước trong xây dựng văn minh đô thị, bà Vũ Thị Vân Anh - cán bộ phòng Văn hóa - Xã hội, phường Vĩnh Yên cho rằng: Hương ước, quy ước không chỉ là nét đẹp văn hóa được cộng đồng chắt lọc, xây dựng mà còn là kim chỉ nam để mọi nhà cùng tham gia thực hiện. Vì vậy, việc thực hiện tốt các bản quy ước này chính là tiền đề, nền tảng để xây dựng văn minh đô thị.

Đội Quản lý trật tự đô thị phường Vĩnh Yên tuyên truyền, nhắc nhở người dân không lấn chiếm vỉa hè, lòng đường làm nơi kinh doanh.

Bà Vân Anh dẫn chứng, trước đây tại phường Vĩnh Yên, tình trạng làm mái che, mái vẩy lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để kinh doanh gây mất mỹ quan và trật tự rất phổ biến. Để xử lý tình trạng trên, phường đã lồng ghép quy định về trật tự đô thị vào nội dung hương ước, quy ước của tổ dân phố và coi đó là tiêu chí xét thi đua hằng năm.

Khi người dân trực tiếp bàn bạc và đưa ra giải pháp, tinh thần tự giác được đẩy cao. Kết hợp với việc thành lập Đội Quản lý trật tự đô thị để kiểm tra, giám sát, đến nay tình trạng lấn chiếm vỉa hè đã cơ bản chấm dứt. Thực tế, chương trình xây dựng văn minh đô thị giai đoạn 2026 - 2030 của phường đang được triển khai dựa trên nền tảng các quy ước sát thực tế này.

Đồng chí Lưu Văn Thuận - Bí thư chi bộ, Tổ trưởng Tổ dân phố Đắc Thú, phường Vĩnh Yên chia sẻ: Hương ước, quy ước là do dân thảo luận, thống nhất nên luôn nhận được sự đồng thuận cao. Do đó, việc xây dựng văn minh đô thị phải bắt đầu từ những điều gần gũi nhất trong hương ước. Khi quy ước phù hợp với phong tục tốt đẹp và điều kiện thực tiễn, nó sẽ trở thành “luật mềm” giúp điều chỉnh hành vi con người một cách tự nhiên. Đó chính là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để nếp sống văn minh thấm sâu vào đời sống hằng ngày, tạo nên sự chuyển biến về chất cho xã hội đô thị hiện đại.

Có thể khẳng định, việc cụ thể hóa các tiêu chuẩn văn minh thành các bản quy ước tại khu dân cư là một bước đi đúng đắn, thiết thực và mang tính chiến lược. Hương ước, quy ước không chỉ là sợi dây gắn kết cộng đồng mà còn là bệ phóng để đưa các phong trào văn hóa đi vào chiều sâu. Đây chính là cơ sở, là nền tảng vững chắc để tỉnh phát triển kinh tế - xã hội, lan tỏa giá trị văn hóa, văn minh trong kỷ nguyên mới.

Trần Tỉnh