Bánh đúc Kẻ Đanh

Nhắc đến ẩm thực vùng Đất Tổ, người ta thường nhớ tới thịt chua Thanh Sơn, cọ ỏm hay cá thính... Thế nhưng, nơi đây còn một thức quà dân dã, kết tinh từ nhữnghạt ngọc của trời cũng đang gây thương nhớ cho biết bao thực khách. Đó chính là bánh đúc Kẻ Đanh - món bánh lạc vừng đơn sơ nhưng từ lâu đã trở thành niềm tự hào nức tiếng gần xa nhờ hương vị dẻo giòn, đậm đà hồn quê.

Bánh đúc Kẻ Đanh không phải là cao lương mỹ vị, mà là món quà quê thuần túy gắn liền với ký ức của những người dân làng Đinh Xá, xã Nguyệt Đức từ những năm 1960 của thế kỷ trước.

Là một trong số ít người còn nặng lòng gìn giữ nếp nghề truyền thống, bà Nguyễn Thị Hồng Phương chia sẻ: Để có được những mẻ bánh đúc chuẩn vị Kẻ Đanh, đạt chứng nhận OCOP 3 sao như hiện nay, người thợ phải tuân thủ một quy trình chế biến vô cùng tỉ mỉ. Sự kỹ lưỡng ấy trước hết được thể hiện ngay từ khâu chọn nguyên liệu.

Không giống như các loại bánh sử dụng bột xay công nghiệp, bánh đúc Kẻ Đanh nhất định phải được làm từ gạo Q5 nhằm mang lại chất bột đậm đà, tạo nên độ quánh dẻo và giữ được phom bánh vuông vức sau khi đổ khuôn.

Gạo sau khi lựa chọn kỹ càng sẽ được đem ngâm trong nước vôi từ 6 - 8 giờ trước khi nghiền thành bột nước mịn màng, trắng muốt. Đây là công đoạn đòi hỏi sự nhạy cảm của người thợ, bởi nước vôi phải thật trong và vừa đủ độ để khi bánh chín đạt giòn dẻo mà không bị nồng đắng.

Bước vào công đoạn quấy bánh, đây mới thực sự là thước đo bản lĩnh và tay nghề của người thợ Kẻ Đanh. Theo bà Phương, bí quyết làm nên thương hiệu của thức quà này nằm ở chiếc bếp củi truyền thống, bởi bánh đúc quấy bằng bếp củi bao giờ cũng giữ được hơi nóng đều, đượm hương và có mùi vị tự nhiên hơn hẳn bếp gas hay bếp điện.

Suốt quá trình nấu, người thợ phải trực bên nồi bánh, khéo léo gia giảm lượng nước để bột đạt độ sánh mịn vừa phải. Đôi bàn tay phải đảo quấy liên tục, đều và mạnh theo một chiều cố định, giữ cho bột không bị bén đáy nồi hay vón cục.

Đến khi nồi bột bắt đầu chuyển sang màu trong sệt, người thợ nhanh tay trút thêm lạc ré - loại lạc hạt nhỏ, thơm bùi. Ngay khi mẻ bánh chín tới, bột được đổ nhanh ra những chiếc mẹt lót lá chuối. Những tảng bánh óng ả, bóng mịn bắt mắt tiếp tục được rắc thêm lớp vừng rang thơm phức lên trên khi còn nóng hổi.

Chờ bánh nguội hẳn, người thợ mới cắt thành từng miếng nhỏ vuông vức. Thưởng thức miếng bánh mịn màng ấy, thực khách sẽ cảm nhận ngay vị mát lành cùng độ giòn sần sật đặc trưng, hòa quyện hoàn hảo với vị bùi béo của lạc ré, thơm ngậy của vừng rang và chút hương nồng nhẹ của nước vôi trong. Thức quà quê này sẽ trọn vị nhất khi được chấm cùng tương Bần nồng đượm, dâng lên hương vị mộc mạc mà quyến luyến, khiến ai đã một lần nếm thử đều nhớ mãi không quên.

Ngày nay, dẫu cuộc sống đổi thay với hàng trăm thức bánh thời thượng, bánh đúc Kẻ Đanh vẫn giữ vững một vị thế trang trọng trong đời sống của người dân địa phương. Không còn đơn thuần là món quà bán rong ở các phiên chợ, bánh đúc làng cổ Đinh Xá nay đã trở thành món ăn đặc sản được thị trường khắp nơi đón nhận. Sự xuất hiện của đĩa bánh đúc trắng ngần, điểm xuyết hạt lạc nâu hồng trên mâm cỗ cưới, tiệc làng vừa là nét hoài niệm về văn hóa xưa, vừa là lời khẳng định cho sức sống bền bỉ của một giá trị ẩm thực truyền thống.

Giữa nhịp sống hối hả, hương vị mộc mạc của bánh đúc Kẻ Đanh như một khoảng lặng bình yên kết nối quá khứ với hiện tại, dệt nên hồn cốt văn hóa làng quê khiến bất cứ người con xa xứ nào khi nhớ về cũng thấy bồi hồi nhớ thương. Vượt lên trên vị ngon của một món ăn đạt chuẩn OCOP, thức quà ấy chính là hương vị của gia đình, của quê hương, của những giá trị ngàn xưa vẫn đang được trân trọng và giữ gìn cho mai sau.

Trần Tỉnh