Động lực mới từ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Sau hơn 1 năm rưỡi triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Phú Thọ đang tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS). Từ những thay đổi trong phương thức quản trị, tỉnh từng bước hình thành các động lực mới cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Từ quản lý hành chính đến quản trị dựa trên dữ liệu

Điểm nổi bật trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW tại Phú Thọ là sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy. KHCN, ĐMST và CĐS không còn là nhiệm vụ riêng của ngành chuyên môn mà trở thành một trong những động lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Công ty cổ phần MK Vison, Khu công nghiệp Khai Quang - doanh nghiệp tiên phong trong thiết kế, sản xuất và lắp ráp các sản phẩm camera, đầu đọc thẻ, khóa bảo mật...

Từ phương thức quản lý hành chính truyền thống, tỉnh từng bước chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu. Hệ thống giám sát, điều hành tăng trưởng dựa trên dữ liệu số theo thời gian thực được xây dựng và đưa vào vận hành, hướng tới hình thành nền tảng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”. Qua đó, các cấp lãnh đạo có thể theo dõi trực quan tiến độ thực hiện nhiệm vụ, các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao khả năng phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

Cách làm mới cũng từng bước thay đổi phương thức đánh giá hiệu quả công việc. Từ “làm theo kế hoạch” chuyển sang “làm theo mục tiêu, sản phẩm và hiệu quả thực chất”; từ việc chú trọng hoàn thành nhiệm vụ trên giấy tờ sang lấy kết quả đầu ra và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Những chuyển biến trong quản trị đang tạo nền tảng để kinh tế số phát triển nhanh. Quy mô kinh tế số của tỉnh ước chiếm khoảng 22,71% GRDP, xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố trong cả nước. Toàn tỉnh có khoảng 600 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất linh kiện điện tử, phát triển phần mềm, dịch vụ và giải pháp công nghệ số. Tổng giá trị xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp số đạt hơn 7 tỷ USD.

Chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 95%; 100% cơ sở kinh doanh triển khai thanh toán không dùng tiền mặt. Hơn 2,4 triệu tài khoản định danh điện tử đã được kích hoạt.

Giải những bài toán lớn, tạo động lực tăng trưởng

Một trong những cách làm mới của Phú Thọ là chuyển từ tư duy triển khai các nhiệm vụ KHCN và CĐS theo từng ngành, lĩnh vực sang chủ động nhận diện những “bài toán lớn” gắn với yêu cầu phát triển thực tiễn.

Tỉnh đã xác định và tổ chức triển khai 6 bài toán lớn mang tính chiến lược, gồm: đổi mới phương thức quản trị, điều hành; đào tạo và đánh giá kỹ năng đội ngũ cán bộ; xây dựng du lịch thông minh, kinh tế trải nghiệm, công nghiệp văn hóa số; phát triển khu, cụm công nghiệp theo định hướng sinh thái, thông minh; nâng cao giá trị sản phẩm nông sản chủ lực gắn với nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn; cảnh báo, phòng, chống và kiểm soát tối ưu thiệt hại do lũ lụt, sạt lở đất.

Việc xác định các bài toán lớn giúp tỉnh tập trung nguồn lực, mở rộng hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu; huy động chuyên gia, tiếp nhận công nghệ và cùng giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

Trong quan hệ với doanh nghiệp, các mô hình “Luồng xanh 24 giờ”, “Luồng xanh 50%”, “Cà phê doanh nhân” tiếp tục được duy trì, góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là cách tỉnh cụ thể hóa quan điểm lấy doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.

Tại cơ sở, vai trò của người đứng đầu chuyển biến tích cực. Nhiều Bí thư cấp ủy, Chủ tịch UBND xã, phường đã trở thành những “thủ lĩnh số”, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và tham gia triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số. Từ ứng dụng công nghệ quảng bá văn hóa, du lịch đến hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương, chuyển đổi số đang được gắn ngày càng chặt chẽ hơn với phát triển kinh tế - xã hội.

Thành viên Tổ công nghệ số thôn Phù Chính, xã Thổ Tang hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Tại thôn Phù Chính, xã Thổ Tang, các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn người dân đăng ký, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, từng bước làm quen với phương thức giao dịch mới, giảm thời gian đi lại.

Bà Trịnh Thị Hảo, người dân thôn Phù Chính chia sẻ: “Trước đây, khi làm thủ tục hành chính, chúng tôi thường phải đến trực tiếp cơ quan chức năng, có những việc chưa biết làm nên còn mất thời gian. Được thành viên Tổ công nghệ số hướng dẫn, tôi đã biết cách sử dụng điện thoại để nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu kết quả và thực hiện một số giao dịch không dùng tiền mặt”.

Các Tổ công nghệ số cộng đồng còn trở thành cầu nối đưa công nghệ đến gần hơn với người dân. Các mô hình “Làng số”, “Gia đình số”, “Đại sứ số” gắn với hoạt động của Tổ công nghệ số cộng đồng và phong trào “Bình dân học vụ số” đang từng bước nâng cao kỹ năng số cho người dân, hình thành thói quen sử dụng các nền tảng số trong học tập, sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Đối với doanh nghiệp, đổi mới công nghệ gắn với yêu cầu phát triển xanh. Mô hình “đổi mới kép” - kết hợp đổi mới công nghệ với chuyển đổi xanh bước đầu mang lại hiệu quả. Năm 2025, tỉnh đã hỗ trợ 10 doanh nghiệp đổi mới công nghệ với tổng kinh phí hơn 4 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp đầu tư dây chuyền tự động hóa, công nghệ sạch, giải pháp tiết kiệm năng lượng, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, Net Zero và yêu cầu của chuỗi cung ứng quốc tế.

Tuy nhiên, quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW còn những hạn chế. Hạ tầng số và dữ liệu số ở một số lĩnh vực chưa đồng bộ; thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao; hoạt động nghiên cứu và phát triển, ứng dụng AI chưa đi vào chiều sâu. Một bộ phận doanh nghiệp công nghệ số vẫn chủ yếu hoạt động ở khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng chưa cao.

Ở cấp cơ sở, một số mô hình chuyển đổi số cộng đồng vẫn chưa tạo được thói quen sử dụng thường xuyên, bền vững trong nhân dân.

Những hạn chế này đang được tỉnh nhận diện để có giải pháp khắc phục trong thời gian tới. Trọng tâm là tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành; đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn, trợ lý ảo trong thực thi công vụ; hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy mạnh hơn hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo nhằm khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thúy Hường