Khám phá du lịch cộng đồng bản Sưng

Vượt qua cung đường khúc khuỷu với phía trước là dãy núi Biều hùng vĩ, du khách dừng chân giữa hoang sơ bản Sưng, xã Cao Sơn. Nơi đây lưu giữ nhiều điều bí ẩn và thú vị về văn hóa truyền thống, phong tục tập quán của người Dao Tiền.

Du khách khám phá vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ ở bản của người Dao Tiền xã Cao Sơn.

Ông Lý Văn Nghĩa, trưởng bản Sưng kể rằng: Người Dao Tiền đã sinh sống ở bản từ rất lâu đời. Tên gọi của bản bắt nguồn từ một loài cây bản địa (cây Sâng), do người dân khó phát âm nên dần gọi là Sưng. Trải qua nhiều thế kỷ, cộng đồng dân tộc Dao vẫn sinh sống chủ yếu bằng nghề nông, bảo tồn được những giá trị văn hóa độc đáo. Bản là một trong những điểm du lịch cộng đồng hấp dẫn ven vùng hồ Hòa Bình.

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, nhà ở không chỉ là nơi trú ngụ mà còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa, tinh thần dân tộc, phong tục tập quán, triết lý sống và sự thích ứng với môi trường. Người Dao Tiền ở bản Sưng sinh sống trong những ngôi nhà trệt ghép bằng ván gỗ và lợp mái cọ theo kiến trúc cổ với 3 gian, 2 cửa, nền đất, hướng nhà có tầm nhìn rộng mở, thoáng đãng. Không gian sinh hoạt truyền thống này đã gắn kết nhiều thế hệ và được cộng đồng nỗ lực gìn giữ để phát triển du lịch văn hóa.

Du khách tìm hiểu kiến trúc nhà ở của người Dao bản Sưng.

Bên cạnh việc bảo tồn kiến trúc nhà ở, bản của đồng bào Dao Tiền còn lưu giữ được nhiều phong tục, tập quán đẹp, như: Lễ hội (cấp sắc, mừng xuân), nghi lễ (đặt tên, trưởng thành) cùng kho tàng truyện cổ, ca dao phong phú, các điệu múa đặc sắc (múa gà, múa chèo, múa xòe, múa chuông)... Các nghề truyền thống đã và đang được khôi phục, giữ gìn, như: dệt thổ cẩm, thuốc nam, giấy dó... góp phần làm giàu thêm vốn văn hóa bản địa.

Đội văn nghệ bản Sưng tham gia biểu diễn phục vụ du khách, kết hợp giới thiệu, quảng bá điểm đến.

Năm 2017, điểm du lịch cộng đồng bản Sưng bắt đầu đi vào hoạt động nhờ có sự can thiệp hỗ trợ của dự án và thúc đẩy từ phía chính quyền địa phương. Một số hộ dân tiến hành cải tạo nhà ở, đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ đón khách. Mô hình du lịch tại bản hướng đến khai thác trải nghiệm thực tế, gắn du lịch với bảo tồn văn hóa và sinh kế bền vững.

Mô hình đón khách lưu trú và trải nghiệm du lịch cộng đồng tại bản Sưng.

Cùng với đó, cộng đồng bản Sưng không ngừng làm mới sản phẩm, dịch vụ, giúp du khách có những trải nghiệm chân thực, phong phú. Các giá trị văn hóa truyền thống còn được đồng bào Dao Tiền nơi đây khai thác thành chuỗi sản phẩm trải nghiệm như: Vẽ sáp ong, nhuộm chàm, in hoa văn trên giấy dó, trang phục, tắm lá thuốc người Dao, làm rượu hoẵng, ủ thịt chua...

Đặc biệt, lớp truyền dạy chữ Nôm Dao tổ chức định kỳ vào mồng 1 và 15 âm lịch hàng tháng nhằm lưu giữ chữ viết của dân tộc Dao cũng trở thành điểm tham quan, hoạt động trải nghiệm văn hóa thú vị của nhiều đoàn khách trong nước, quốc tế.

Cộng đồng bản Sưng nâng cao ý thức bảo tồn di sản chữ viết Nôm Dao.

Phục hồi nghề làm giấy dó.

Hiện nay, du lịch cộng đồng bản Sưng ghi được dấu ấn riêng với việc xây dựng được những sản phẩm, chương trình du lịch trải nghiệm mới lạ, hấp dẫn. Nổi bật là tour hành trình tìm hiểu văn hóa, lịch sử có chủ đề “Dấu chân rừng thiêng” thu hút được nhiều du khách, nhất là khách quốc tế khám phá.

Anh Trần Tuấn Anh (Hà Nội) chia sẻ: Tour hành trình này đã mang đến cho tôi và bạn bè những cảm xúc khó quên khi tham gia thử thách, giải mã những câu đố, mật mã và truy tìm những mảnh ghép bí ẩn về văn hóa, lịch sử vùng đất. Không gian tĩnh lặng, hoang sơ với các hoạt động tắm suối, bắt cá, thưởng thức ẩm thực dân tộc, giao lưu văn nghệ, tìm hiểu quy trình làm giấy dó và cùng sáng tạo những bức tranh trên nền giấy dó... khiến chúng tôi thêm yêu mến cuộc sống bình dị nơi này.

Bản người Dao Tiền hiện có 80 hộ với gần 400 nhân khẩu. Nhiều hộ đang tham gia làm du lịch thông qua việc cung cấp dịch vụ, sản phẩm du lịch. Một trong những nỗ lực của mô hình là cùng với hoạt động tiếp đón du khách tạo động lực để người dân địa phương gìn giữ, phát huy nét đẹp văn hoá truyền thống. Không chỉ vậy, với việc triển khai mô hình du lịch cộng đồng nguyên bản, bản Sưng trở thành địa điểm được sinh viên các trường du lịch lựa chọn tham quan, học tập, tìm hiểu cách thức vận hành, tổ chức, thiết kế sản phẩm du lịch và hoạt động về sinh kế.

Bùi Minh