Thực thi hiệu quả pháp luật về khí tượng thủy văn

Biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đối với tỉnh Phú Thọ, nơi có địa hình trung du, miền núi, nằm ở hợp lưu ba con sông lớn là sông Hồng, sông Lô và sông Đà, nguy cơ chịu tác động của mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng luôn hiện hữu, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Vì vậy, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật về khí tượng thủy văn được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Cán bộ Trạm Khí tượng Minh Đài thực hiện quan trắc, theo dõi diễn biến thời tiết, phục vụ công tác dự báo và cảnh báo thiên tai.

Nhận thức rõ vai trò của công tác khí tượng thuỷ văn, những năm qua, tỉnh luôn xác định việc thực thi Luật Khí tượng thủy văn năm 2015 là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với triển khai Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 25/9/2021 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khí tượng thủy văn, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trên cơ sở các quy định của Trung ương, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, từng bước đưa các quy định của pháp luật vào cuộc sống. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phát huy tốt vai trò là cơ quan tham mưu giúp UBND tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước về khí tượng thủy văn. Sở chủ động tham mưu ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn triển khai Luật Khí tượng thủy văn và các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành; đồng thời thường xuyên rà soát, đôn đốc việc thực hiện pháp luật tại cơ sở, kịp thời phát hiện, xử lý và đề xuất UBND tỉnh tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Việc tham mưu không chỉ dừng ở việc phổ biến quy định của pháp luật mà còn gắn với hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp điều kiện thực tiễn của địa phương, bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện. Điểm nổi bật là tỉnh đã ban hành Quyết định số 02/2024/QĐ-UBND quy định mực nước tương ứng với các cấp báo động lũ trên các sông thuộc phạm vi quản lý của địa phương. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Sở NN&MT tiếp tục tham mưu UBND tỉnh rà soát, điều chỉnh các quy định để phù hợp với địa giới hành chính mới, bảo đảm công tác chỉ đạo phòng, chống thiên tai không bị gián đoạn. Đây là minh chứng cho thấy việc thực thi pháp luật không mang tính hình thức mà luôn được cập nhật, bổ sung phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Song song với hoàn thiện thể chế, tỉnh đặc biệt quan tâm đầu tư hệ thống quan trắc và cảnh báo khí tượng thủy văn. Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã lắp đặt và đưa vào khai thác 57 trạm đo mưa tự động, gồm 21 trạm thuê bao dịch vụ và 36 trạm cung cấp dữ liệu. Sở NN&MT phối hợp chặt chẽ với Đài Khí tượng thủy văn tỉnh để cung cấp số liệu về khí tượng thủy văn phục vụ công tác phòng chống thiên tai trên địa bàn tỉnh. Hệ thống này giúp cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và hỗ trợ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành.

Đặc biệt, khu vực Hòa Bình (cũ), hệ thống cảnh báo sớm trượt lở đất, lũ quét theo thời gian thực đã được đầu tư tại 11 điểm có nguy cơ cao, góp phần nâng cao năng lực phòng ngừa thiên tai ngay từ cơ sở. Hằng năm, tỉnh bố trí kinh phí từ ngân sách và Quỹ Phòng, chống thiên tai để duy trì hoạt động của mạng lưới trạm khí tượng thủy văn chuyên dùng.

Cùng với hiện đại hóa hạ tầng, công tác truyền tin dự báo, cảnh báo thiên tai ngày càng được thực hiện kịp thời, hiệu quả thông qua nhiều kênh như thư điện tử, Zalo, Cổng thông tin điện tử, phát thanh, truyền hình và loa truyền thanh cơ sở. Chỉ trong giai đoạn gần đây, khoảng 650 bản tin dự báo, cảnh báo đã được truyền phát đến các sở, ngành và địa phương, phục vụ kịp thời công tác chỉ đạo, điều hành, đồng thời giúp người dân chủ động phòng tránh thiên tai.

Công tác quản lý các công trình khí tượng thủy văn và hành lang kỹ thuật cũng được tăng cường. Hiện trên địa bàn tỉnh có 20 trạm thuộc mạng lưới khí tượng thủy văn quốc gia, gồm 10 trạm khí tượng, 8 trạm thủy văn, 1 trạm ra đa thời tiết và 1 trạm quan trắc môi trường. Các cơ quan chức năng thường xuyên phối hợp kiểm tra, tuyên truyền, bảo vệ công trình, xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm hành lang kỹ thuật, đồng thời bảo đảm cung cấp đầy đủ dữ liệu phục vụ công tác phòng, chống thiên tai của tỉnh.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất và công tác phòng, chống thiên tai ở nhiều địa phương (Ảnh: Các lực lượng chức năng giúp người dân thu hoạch lúa bị ảnh hưởng bởi thiên tai).

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực thi pháp luật về khí tượng thủy văn vẫn còn không ít khó khăn. Nguồn nhân lực chuyên trách còn mỏng; nhiều cán bộ cấp cơ sở làm việc kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu; tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn còn chậm; mạng lưới trạm quan trắc chưa đáp ứng yêu cầu tại một số khu vực có nguy cơ cao; nguồn kinh phí đầu tư cho hiện đại hóa hạ tầng còn hạn chế. Một số chủ công trình vẫn chưa thực hiện đầy đủ quy định về quan trắc và cung cấp dữ liệu khí tượng thủy văn do thiếu nguồn lực và điều kiện kỹ thuật.

Thời gian tới, Phú Thọ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định thuộc thẩm quyền; đẩy nhanh xây dựng kế hoạch phát triển mạng lưới trạm khí tượng thủy văn chuyên dùng sau sắp xếp đơn vị hành chính; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn đồng bộ; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý; đồng thời đẩy mạnh phối hợp giữa các ngành, địa phương trong khai thác, chia sẻ và sử dụng thông tin khí tượng thủy văn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Việc thực thi nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả pháp luật về khí tượng thủy văn không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng địa phương phát triển bền vững, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Anh Thơ