Nơi hội tụ khí thiêng sông núi, đạo lý tri ân và truyền thống đoàn kết của dân tộc

Từ ngàn đời nay, trong tâm thức mỗi người dân đất Việt, Đền Hùng không chỉ là địa danh lịch sử mà còn là biểu tượng thiêng liêng của cội nguồn dân tộc. Trên đỉnh Nghĩa Lĩnh linh thiêng thuộc xã Hy Cương, đất phát tích của dân tộc Việt Nam, các thế hệ người Việt đã dựng nên những công trình thờ tự trang nghiêm, thành kính để tưởng nhớ công lao dựng nước của các Vua Hùng, những bậc Thủy Tổ của Nhà nước Văn Lang.

Đền Thượng uy nghi trên đỉnh Nghĩa Lĩnh.

Quần thể Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng, Lăng Hùng Vương, Đền Giếng hình thành qua nhiều thời kỳ lịch sử, gắn bó mật thiết với quá trình phát triển của cộng đồng cư dân vùng Đất Tổ. Từ trên đỉnh Nghĩa Lĩnh - trung tâm thực hành Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương lớn nhất cả nước đã dần lan tỏa ra các làng cổ quanh chân núi, như đình làng Cổ Tích, đình làng Trẹo, đình làng Cả..., rồi tiếp tục mở rộng ra khắp vùng trung du Bắc Bộ, lan tỏa tới nhiều địa phương trên cả nước và theo bước chân mở cõi của người Việt tiến sâu về phương Nam (hiện nay, cả nước có 1.417 di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật thời đại Hùng Vương). Trải qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, Đền Hùng luôn được các triều đại phong kiến và Nhân dân ta gìn giữ, tôn tạo, phụng thờ. Từ khi đất nước giành được độc lập đến nay, Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm đầu tư tu bổ, tôn tạo Khu Di tích lịch sử Đền Hùng ngày càng khang trang, xứng tầm là nơi thờ tự tổ tiên chung của dân tộc.

Ngày 6/12/2012, Tổ chức UNESCO chính thức ghi danh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào của Nhân dân Đất Tổ mà còn là sự khẳng định giá trị trường tồn của tín ngưỡng thờ Quốc Tổ trong đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam. Trong chiều sâu lịch sử hàng nghìn năm, Đền Hùng đã trở thành nơi hội tụ khí thiêng sông núi, kết tinh truyền thống yêu nước và ý chí độc lập tự cường của dân tộc. Từ đây, tinh thần “con Lạc, cháu Hồng” được hun đúc, lan tỏa, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn giúp dân tộc vượt qua bao thử thách, biến cố thăng trầm của lịch sử.

Đền Hùng còn là biểu tượng sinh động của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” - một trong những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, đồng bào từ khắp mọi miền đất nước, từ miền xuôi đến miền ngược, từ trong nước đến ngoài nước, dù theo tôn giáo nào hay không theo tôn giáo nào, đều thành kính hướng về Đất Tổ, thắp nén tâm hương tri ân công lao dựng nước của các Vua Hùng. Từ truyền thống thờ cúng tổ tiên trong mỗi gia đình, dòng họ đến thờ phụng Quốc Tổ của cả dân tộc là một mạch nguồn văn hóa liên tục được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ. Chính mạch nguồn ấy đã trở thành sức mạnh tinh thần to lớn giúp dân tộc Việt Nam vượt qua thiên tai, địch họa, giữ vững độc lập, chủ quyền và xây dựng đất nước ngày càng phát triển.

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, Đền Hùng không chỉ là nơi tưởng niệm cội nguồn mà còn là điểm hội tụ ý chí đoàn kết của toàn dân tộc. Từ thời Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa, đến các triều đại phong kiến xác lập Giỗ Tổ Hùng Vương là quốc lễ; đến thời đại ngày nay, truyền thống hướng về Đền Hùng luôn được gìn giữ như một biểu tượng thiêng liêng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng từ một lễ hội văn hóa dân gian đã trở thành quốc lễ của dân tộc Việt Nam, là ngày hội lớn để toàn thể đồng bào hướng về cội nguồn. Những giá trị văn hóa truyền thống kết tinh trong Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tiếp tục được phát huy mạnh mẽ trong đời sống xã hội hiện đại.

Rước kiệu về Đền Hùng.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh hai lần về thăm Đền Hùng vào các năm 1954 và 1962. Mỗi lần về với Đất Tổ, Người đều thể hiện sự trân trọng sâu sắc đối với cội nguồn dân tộc và căn dặn những lời có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp cách mạng nước ta. Đặc biệt, ngày 19/9/1954, trước khi cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong về tiếp quản Thủ đô Hà Nội, Người căn dặn: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Lời căn dặn thiêng liêng ấy không chỉ thể hiện sự tiếp nối mạch nguồn lịch sử dân tộc qua các thời kỳ mà còn trở thành chân lý hành động, hun đúc tinh thần trách nhiệm, ý chí đoàn kết và khát vọng xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của các thế hệ người Việt Nam hôm nay và mai sau. Từ lời căn dặn của Người, Đền Hùng không chỉ là biểu tượng của cội nguồn dân tộc mà còn là điểm tựa tinh thần quan trọng gắn kết truyền thống dựng nước của cha ông với sự nghiệp giữ nước và phát triển đất nước trong thời đại mới; góp phần củng cố niềm tin, tăng cường sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Những năm gần đây, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng thường xuyên được Đảng, Nhà nước và tỉnh Phú Thọ đặc biệt quan tâm đầu tư tu bổ, tôn tạo theo hướng đồng bộ, bền vững và phát huy giá trị lâu dài của di sản. Nhiều hạng mục công trình quan trọng có giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh đã được triển khai xây dựng, nâng cấp, góp phần hoàn thiện không gian thờ tự trang nghiêm, linh thiêng, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của đồng bào cả nước và kiều bào ta ở nước ngoài. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan môi trường, các thiết chế phục vụ hoạt động lễ hội, tham quan, nghiên cứu và trải nghiệm văn hóa từng bước được đầu tư hoàn thiện theo quy hoạch tổng thể xây dựng Khu Du lịch quốc gia Đền Hùng. Qua đó, Đền Hùng ngày càng khẳng định vị thế là trung tâm thực hành Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tiêu biểu của cả nước, điểm tựa tâm linh thiêng liêng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đồng thời trở thành khu du lịch quốc gia mang bản sắc riêng có, góp phần quảng bá hình ảnh Đất Tổ cội nguồn dân tộc, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa - tâm linh gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong thời kỳ mới.

Năm 2026, Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt, khi tỉnh Phú Thọ mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, đồng thời triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong điều kiện đó, lễ hội năm nay càng có ý nghĩa sâu sắc trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy giá trị văn hóa cội nguồn và khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lịch sử của dân tộc. Với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch phong phú, như triển lãm mỹ thuật quốc tế, lễ hội đường phố, tour đêm “Đền Hùng linh thiêng nguồn cội”, chương trình “Sắc màu du lịch Đất Tổ”, hội sách, các giải thể thao quy mô quốc gia..., Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm hội tụ văn hóa tâm linh của cả nước, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Đất Tổ với bạn bè trong nước và quốc tế.

Trong dòng chảy phát triển mạnh mẽ của đất nước hôm nay, Đền Hùng không chỉ là nơi hội tụ khí thiêng sông núi, biểu tượng của cội nguồn dân tộc mà còn là điểm tựa tinh thần bền vững hun đúc ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển phồn vinh của toàn dân tộc Việt Nam. Phát huy giá trị to lớn của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại - chính là góp phần củng cố nền tảng tinh thần xã hội, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo động lực mạnh mẽ để xây dựng quê hương Phú Thọ và đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Từ Đền Hùng linh thiêng, truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” tiếp tục được lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, để mỗi người Việt Nam hôm nay càng thấm sâu hơn ý nghĩa thiêng liêng của hai tiếng “Đồng bào”. “Từ Đền Hùng nhìn ra cả nước và cả nước hướng về Đền Hùng” đã trở thành ước vọng của mỗi người dân đất Việt cùng chung cội nguồn, ý chí và khát vọng dựng xây đất nước hùng cường, thịnh vượng, xứng đáng với công lao dựng nước của các Vua Hùng và niềm tin gửi gắm của các bậc tiền nhân.

Nguyễn Đắc Thủy - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Ngoại vụ