Hát Xoan Phú Thọ:

“Sứ giả văn hóa” vươn tầm thế giới

Trong dòng chảy bền bỉ của văn hóa dân tộc, Hát Xoan Phú Thọ hiện hữu như một báu vật vô giá, là niềm tự hào của người dân Đất Tổ Hùng Vương. Từ những làn điệu cổ gắn liền với mái đình, cây đa, Hát Xoan đã có một hành trình ngoạn mục khi được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2017. Trong thành công đó, công tác đối ngoại và ngoại giao văn hóa đóng vai trò như một “đòn bẩy mềm”, góp phần quan trọng đưa giá trị di sản vượt qua biên giới quốc gia, trở thành cầu nối gắn kết Phú Thọ với bạn bè quốc tế.

Du khách quốc tế tìm hiểu về Hát Xoan Phú Thọ tại đình Hùng Lô.

Nhìn lại giai đoạn 2020-2025, hoạt động đối ngoại của tỉnh không chỉ đơn thuần là công cụ mở rộng hợp tác kinh tế mà đã trở thành kênh quảng bá văn hóa tự nhiên và bền vững. Sở Ngoại vụ đã chủ động phối hợp với các ngành liên quan, đặc biệt là ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch lồng ghép di sản Hát Xoan vào hầu hết các sự kiện chính trị, ngoại giao lớn.

Hình ảnh các nghệ nhân trong trang phục truyền thống, cất lên những lời ca Xoan mượt mà đã xuất hiện tại các sự kiện tầm cỡ như “Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Lào, Pháp, Nhật Bản hay “Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ tại Hà Nội”. Thông qua đó, Hát Xoan đã thực sự trở thành “thương hiệu văn hóa đối ngoại” của tỉnh Phú Thọ.

Điểm nhấn đáng chú ý trong công tác quảng bá chính là việc tạo không gian trải nghiệm thực tế cho khách quốc tế. Thay vì chỉ xem biểu diễn trên sân khấu hiện đại, nhiều đoàn ngoại giao, báo chí và tổ chức quốc tế đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Hoa Kỳ đã được mời về tận các phường Xoan cổ như Miếu Lãi Lèn.

Tại đây, họ được trực tiếp nghe các nghệ nhân truyền dạy, cùng tham gia vào các điệu múa, lời ca trong không gian tâm linh của vùng Đất Tổ. Những cảm xúc chân thực này đã được chuyển hóa thành các bài viết, phóng sự chuyên sâu trên các phương tiện truyền thông quốc tế, giúp lan tỏa hình ảnh một Phú Thọ thân thiện và giàu bản sắc.

Bên cạnh các hoạt động trực tiếp, công tác thông tin đối ngoại trên nền tảng số cũng ghi nhận những bước tiến vượt bậc. Trong thời đại kỷ nguyên số, việc quảng bá di sản không còn bó hẹp trong các ấn phẩm giấy truyền thống. Sở Ngoại vụ đã tiên phong triển khai hình thức “ngoại giao văn hóa số” thông qua fanpage “Phú Thọ hội nhập - Phu Tho and The World”, cổng thông tin điện tử của tỉnh và các bản tin song ngữ Việt - Anh.

Các video clip, phim tài liệu về Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được sản xuất công phu, giúp công chúng toàn cầu và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có thể tiếp cận di sản mọi lúc, mọi nơi. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong việc kết nối thế hệ trẻ kiều bào với cội nguồn dân tộc.

Tuy nhiên, trước yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiệm vụ quảng bá Hát Xoan trong giai đoạn tiếp theo cần những bước đi đột phá và chuyên nghiệp hơn. Theo định hướng của ngành ngoại vụ tỉnh, giải pháp hàng đầu là tăng cường lồng ghép ngoại giao văn hóa sâu hơn nữa vào các hoạt động xúc tiến đầu tư và du lịch. Mỗi chương trình hợp tác quốc tế của tỉnh không chỉ mang theo các cơ hội kinh tế mà phải mang theo cả “dấu ấn Hát Xoan” thông qua các bộ ấn phẩm, quà tặng đối ngoại và trình chiếu đa phương tiện đa ngôn ngữ.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào bảo tồn di sản là xu thế tất yếu. Tỉnh dự kiến sẽ xây dựng hệ sinh thái số với website và ứng dụng chuyên biệt mang tên “Hat Xoan Phu Tho - World Heritage”. Việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tạo ra các không gian “Hát Xoan ảo”, cho phép người dùng ở bất cứ đâu trên thế giới cũng có thể thưởng lãm và tìm hiểu về ý nghĩa của từng làn điệu. Đây chính là chìa khóa để di sản tiếp cận gần hơn với công chúng trẻ tuổi và bạn bè quốc tế vốn rất nhạy bén với công nghệ.

Những “mầm Xoan” tiếp nối.

Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người vẫn đóng vai trò quyết định. Việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác ngoại giao văn hóa, từ kỹ năng truyền thông quốc tế đến ngoại ngữ và kiến thức chuyên sâu về di sản, là nhiệm vụ trọng tâm. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác công - tư, khuyến khích các doanh nghiệp và kiều bào cùng tham gia vào công cuộc quảng bá Hát Xoan theo hình thức xã hội hóa bền vững.

Với sự chung tay của cả hệ thống chính trị, cộng đồng nghệ nhân và sự đồng hành của bạn bè quốc tế, tin tưởng rằng Hát Xoan Phú Thọ sẽ tiếp tục tỏa sáng trong kỷ nguyên mới. Di sản này không chỉ là báu vật của quá khứ mà còn là nguồn lực tinh thần mạnh mẽ, góp phần khẳng định vị thế của một Việt Nam hùng cường, giàu bản sắc và luôn sẵn sàng kết nối với thế giới bằng con đường của văn hóa và hòa bình.

Lê Hoàng