Thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị

Trong không gian phát triển mới, ngành Nông nghiệp tỉnh phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức: Sản xuất chủ yếu quy mô nhỏ, vận hành theo tư duy “nông nghiệp tuyến tính” theo hướng “khai thác - sử dụng - thải bỏ”; lượng phế phụ phẩm nông nghiệp phát sinh lớn, chưa được khai thác hiệu quả; quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra nhanh, mạnh cùng với tác động của biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng đến môi trường nông thôn.

Bước đầu áp dụng kinh tế tuần hoàn và du lịch, làng nghề mì gạo Hùng Lô - phường Việt Trì đã nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Nhận diện thực trạng

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh xuất hiện một số mô hình nông nghiệp tuần hoàn khép kín, mô hình tuần hoàn hở. Tuy nhiên, hiệu quả tổng thể của các mô hình chưa cao, phần lớn đạt mức trung bình, do thiếu quy trình chuẩn và công nghệ chế biến phụ phẩm.

Đáng chú ý, nhiều trang trại chăn nuôi dù có hầm biogas nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để vấn đề nước thải, gây hiện tượng ô nhiễm cục bộ. Việc dán mã QR truy xuất nguồn gốc đã triển khai cho hơn 2.000 sản phẩm nông nghiệp, nhưng việc ứng dụng công nghệ Blockchain để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng nông nghiệp tuần hoàn vẫn còn ở giai đoạn thí điểm. Tổng nguồn phụ phẩm phát sinh từ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản là rất lớn. Việc thu gom chế biến và tái sử dụng phụ phẩm, chất thải ở nhiều địa phương còn khó khăn; khoảng 25 - 30% chất thải chăn nuôi vẫn xả thải trực tiếp ra môi trường.

Qua kết quả khảo sát và cung cấp thông tin của 68/148 xã, phường cho thấy, việc ứng dụng nông nghiệp tuần hoàn hiện còn manh mún và tự phát. Khoảng 48,53% đơn vị được khảo sát chưa có mô hình nông nghiệp tuần hoàn chính thức. Các biện pháp xử lý chủ yếu tập trung vào sử dụng hầm biogas và chế phẩm sinh học để xử lý chất thải chăn nuôi; việc tái sử dụng phụ phẩm trồng trọt làm phân bón hữu cơ tại chỗ chỉ chiếm 26,17%. Bên cạnh đó, thị trường đầu ra cho các sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ chưa thực sự ổn định, gây khó khăn cho việc nhân rộng các mô hình.

Cùng với đó, thực trạng tích hợp đa giá trị gắn với sản phẩm OCOP mới ở giai đoạn bước đầu. Hầu hết các mô hình chưa đồng bộ, quy mô nhỏ, chưa hình thành sản phẩm du lịch nông nghiệp chuyên nghiệp và bền vững. Việc gắn kết tri thức bản địa với khoa học công nghệ tiên tiến trong Chương trình OCOP và làng nghề còn nhiều bấp cập.

Một số mô hình OCOP, làng nghề tiêu biểu bước đầu áp dụng kinh tế tuần hoàn và du lịch đạt hiệu quả cao như: Làng nghề làm mỳ gạo, làm bánh chưng Hùng Lô (phường Việt Trì) gắn với chương trình City tour Việt Trì, phục vụ du khách tham quan quy trình sản xuất mỳ gạo, trải nghiệm gói bánh chưng và thưởng thức bánh chưng tại chỗ; sản phẩm chè (các xã Long Cốc, Pà Cò, Võ Miếu) gắn với hình thành vùng nguyên liệu sinh thái, chế biến tuần hoàn, kết hợp du lịch sinh thái đồi chè, trải nghiệm hái chè và văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số; vùng cây có múi (bưởi Đoan Hùng, cam Cao Phong, bưởi đỏ Tân Lạc, dưởi diễn Yên Thủy) gắn với các sản phẩm OCOP chủ lực của tỉnh được gắn mã truy xuất nguồn gốc, kết hợp trải nghiệm nhà vườn.

Nền tảng phát triển nông nghiệp bền vững

Đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận định: Việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị là xu thế tất yếu, không chỉ nhằm giải quyết điểm nghẽn về môi trường mà còn cụ thể hóa định hướng của Trung ương, chuyển từ tư duy “sản lượng” sang tư duy “kinh tế nông nghiệp”, gia tăng giá trị cho sản phẩm OCOP và du lịch.

Phát triển kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị cũng là một trong những nội dung, giải pháp quan trọng trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đồng thời, việc triển khai các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị sẽ góp phần hoàn thiện các tiêu chí, hoàn thành mục tiêu về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh.

UBND tỉnh vừa ban hành Quyết định số 1670/QĐ-UBND, ngày 26/5/2026 phê duyệt Đề án “Phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị cho các sản phẩm nông sản chủ lực, đặc sản của tỉnh gắn với xây dựng các sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030”. Theo đó, để giải quyết thách thức về môi trường và tối đa hóa thu nhập cho người dân nông thôn, tỉnh định hướng phát triển các mô hình liên kết chuỗi khép kín lấy doanh nghiệp và HTX làm hạt nhân, liên kết chặt chẽ với các hộ nông dân; khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp gắn với xử lý phụ phẩm tại chỗ; thúc đẩy các mô hình liên kết giữa trồng trọt - chăn nuôi - chế biến, mô hình VAC, VACR...; từng bước hình thành các chuỗi sản xuất nông nghiệp khép kín, thân thiện với môi trường, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển theo hướng xanh, bền vững.

Cùng với đó, tích hợp đa giá trị cho các sản phẩm nông nghiệp, khai thác đồng thời các giá trị sinh thái, văn hóa, du lịch và giáo dục gắn với nông nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc; chuyển hóa không gian sản xuất nông nghiệp tuần hoàn thành các điểm đến du lịch xanh.

Giai đoạn 2026 - 2030, trên địa bàn tỉnh phấn đấu hình thành ít nhất 15 mô hình gắn với vùng sản xuất tập trung; xây dựng “câu chuyện sản phẩm OCOP” mang đậm bản sắc văn hóa bản địa gắn với thông điệp bảo vệ môi trường, canh tác không rác thải; thiết kế các sản phẩm du lịch trải nghiệm đa dạng: Khách du lịch tham quan hệ sinh thái tuần hoàn, trực tiếp tham gia thu hoạch nông sản, thực hành tái chế phụ phẩm, trải nghiệm chế biến thủ công. Các điểm du lịch này đồng thời là không gian trưng bày, bán trực tiếp sản phẩm OCOP, giúp gia tăng giá trị thương mại và tạo thêm nguồn thu cho người dân từ dịch vụ du lịch.

Về nông nghiệp tuần hoàn, xây dựng từ 1 - 2 mô hình trồng trọt tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính, gắn với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc; xây dựng thí điểm ít nhất 15 mô hình canh tác tuần hoàn, 6 mô hình “Làng nông nghiệp tuần hoàn”, trọng tâm ứng dụng đồng bộ các giải pháp khép kín trong sản xuất, kết hợp quản lý nông nghiệp thông minh nhằm tái tạo tài nguyên và bảo vệ hệ sinh thái nông thôn.

Bùi Minh