Từ bộ máy mới đến năng lực phát triển mới

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển trọng tâm từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới. Với tỉnh Phú Thọ, những thông điệp này càng có ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Khu công nghiệp Bá Thiện II được đầu tư đồng bộ về hạ tầng, diện tích cây xanh bảo đảm theo quy hoạch, góp phần cải thiện cảnh quan và tạo môi trường sản xuất thân thiện. Ảnh: Lê Minh

Bộ máy mới gần dân, hiểu dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn

Một năm vận hành mô hình tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp là dấu mốc quan trọng để nhìn lại những kết quả bước đầu, đồng thời nhận diện rõ hơn những vấn đề đang đặt ra từ thực tiễn. Đây không chỉ là câu chuyện sắp xếp lại tổ chức, giảm đầu mối, tinh gọn bộ máy, mà sâu xa hơn là câu chuyện xây dựng một phương thức quản trị mới, hiệu quả hơn, gần dân hơn và có khả năng kiến tạo phát triển tốt hơn.

Trong phát biểu tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu một thông điệp rất rõ: Sau giai đoạn sắp xếp tổ chức ban đầu, nhiệm vụ tiếp theo là chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi cải cách bộ máy, nếu chỉ dừng ở việc thay đổi mô hình, tên gọi hay sơ đồ tổ chức, thì chưa đủ. Cải cách chỉ thực sự có giá trị khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong đời sống hằng ngày: Thủ tục nhanh hơn, cán bộ trách nhiệm hơn, chính quyền chủ động hơn, dịch vụ công thuận tiện hơn, những vướng mắc ở cơ sở được giải quyết kịp thời hơn.

Với Phú Thọ hôm nay, thông điệp ấy càng có ý nghĩa sâu sắc. Sau hợp nhất, Phú Thọ trở thành một không gian phát triển rộng lớn với quy mô dân số hơn 4 triệu người, diện tích trên 9.300 km2 và phong phú về cấu trúc phát triển: Có vùng Đất Tổ giàu truyền thống lịch sử, có không gian công nghiệp năng động, có vùng văn hóa Mường đặc sắc, có địa bàn miền núi, nông thôn, đô thị, vùng ven đô và các khu vực đang chuyển động mạnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Chính vì thế, thước đo thành công của bộ máy mới ở Phú Thọ không thể chỉ là bộ máy có gọn hơn hay không, mà là bộ máy ấy có đủ năng lực để quản trị một không gian phát triển đa trung tâm, đa bản sắc, đa nhu cầu hay không. Người dân ở đô thị cần dịch vụ công nhanh, hiện đại, minh bạch. Người dân ở vùng nông thôn cần chính quyền sâu sát với sản xuất, đất đai, xây dựng nông thôn mới, sinh kế và an sinh. Người dân vùng miền núi cần sự quan tâm nhiều hơn đến giao thông, giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo, sinh kế bền vững. Doanh nghiệp cần môi trường đầu tư ổn định, thủ tục thông thoáng, trách nhiệm rõ ràng, dữ liệu minh bạch.

Bởi vậy, yêu cầu “bộ máy mới phải tạo ra năng lực mới” không phải là một khẩu hiệu chung chung. Đó là yêu cầu rất cụ thể đối với từng cấp, ngành, địa phương. Cấp tỉnh phải mạnh hơn trong quy hoạch, điều phối, phân bổ nguồn lực, kết nối vùng và tổ chức không gian phát triển. Cấp xã phải mạnh hơn trong tiếp nhận, xử lý, phản hồi nhu cầu của người dân, doanh nghiệp; đồng thời phát hiện sớm các vấn đề về an sinh, đất đai, xây dựng, môi trường, trật tự, dịch vụ công và các rủi ro phát sinh tại địa bàn.

Có thể nói, cấp xã chính là nơi cải cách được kiểm nghiệm rõ nhất. Người dân ít khi tiếp xúc trực tiếp với những khái niệm lớn của cải cách thể chế, nhưng họ cảm nhận rất rõ việc đến xã, phường làm thủ tục có thuận lợi không; cán bộ có hướng dẫn tận tình không; hồ sơ có bị yêu cầu bổ sung nhiều lần không; chính sách an sinh có đến đúng người, đúng lúc không; những bức xúc về đất đai, môi trường, xây dựng, trật tự có được lắng nghe và xử lý sớm không.

Vì thế, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải coi năng lực thực thi của cấp xã là thước đo kiểm định thành công của mô hình mới, đó là một thông điệp rất trúng với thực tiễn. Đối với Phú Thọ - nơi có sự khác biệt lớn giữa các địa bàn và cộng đồng dân cư, càng không thể áp dụng cách làm cào bằng.

Điều đáng suy nghĩ là bài phát biểu cũng thẳng thắn chỉ ra hạn chế về năng lực cán bộ: Theo đánh giá, chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Con số này cho thấy cải cách tổ chức bộ máy không thể tách rời cải cách đội ngũ cán bộ. Muốn cấp xã thực sự là tuyến đầu quản trị công, phải có cán bộ đủ năng lực, đủ bản lĩnh, đủ kỹ năng và đủ điều kiện làm việc. Đặc biệt, cần tăng cường cán bộ có chuyên môn sâu về đất đai, xây dựng, quy hoạch, đầu tư, tài chính, công nghệ thông tin, tư pháp, giáo dục, y tế, quản lý đô thị về cơ sở; đồng thời có chính sách phù hợp để cán bộ yên tâm công tác, nhất là ở địa bàn khó khăn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Ở chiều sâu văn hóa, đây chính là yêu cầu xây dựng văn hóa công vụ mới. Một nền công vụ tốt không chỉ là làm đúng quy trình, mà còn là biết lắng nghe dân, trọng dân, hiểu dân, gần dân và có trách nhiệm đến cùng với công việc của dân. Cải cách bộ máy vì vậy không chỉ là thay đổi tổ chức, mà còn là thay đổi thái độ phục vụ, đạo đức công vụ và tinh thần trách nhiệm của từng cán bộ, công chức.

Phú Thọ là Đất Tổ, nơi cội nguồn dân tộc luôn nhắc chúng ta về đạo lý đoàn kết, nghĩa đồng bào và trách nhiệm với cộng đồng. Trong bối cảnh mới, tinh thần ấy cần được chuyển hóa thành văn hóa quản trị: Chính quyền vì dân, cán bộ trọng dân, cải cách hướng đến dân, phát triển vì hạnh phúc của Nhân dân.

Nền tảng cho Phú Thọ phát triển nhanh và bền vững

Một trong những thông điệp cô đọng nhất trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là: “Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới, và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp”. Đây có thể xem là kim chỉ nam cho giai đoạn tiếp theo của cải cách.

Đối với một địa phương có không gian phát triển rộng, cấu trúc đa dạng như Phú Thọ, phân cấp, phân quyền càng phải thực chất. Bài phát biểu đã nhấn mạnh rất đúng: Phân cấp không phải là chuyển gánh nặng xuống cấp dưới, mà là chuyển thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu, công cụ thực thi và trách nhiệm một cách rõ ràng, minh bạch, có kiểm soát.

Điều này đặc biệt quan trọng trong quản trị địa phương sau hợp nhất. Phú Thọ mới không thể phát triển bằng tư duy hành chính cũ, chia cắt theo địa giới cũ hay vận hành theo thói quen cũ. Một tỉnh mới cần một tầm nhìn mới về tổ chức không gian phát triển: Kết nối vùng Đất Tổ với các trung tâm công nghiệp, dịch vụ, du lịch, sinh thái; kết nối đô thị với nông thôn; kết nối miền núi với đồng bằng; kết nối di sản văn hóa với công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo; kết nối hạ tầng giao thông với hạ tầng số, hạ tầng xã hội và hạ tầng văn hóa.

Muốn vậy, cấp tỉnh phải đóng vai trò chiến lược hơn trong quy hoạch, điều phối, phân bổ nguồn lực, liên kết vùng và kiểm tra, giám sát. Cấp xã phải được trao đủ điều kiện để giải quyết việc của dân ngay từ cơ sở. Một địa phương rộng lớn không thể quản trị hiệu quả nếu mọi việc đều dồn lên cấp trên. Nhưng cũng không thể buông lỏng cơ sở nếu thiếu cơ chế giám sát, đo lường và trách nhiệm giải trình.

Ở đây, dữ liệu trở thành một nền tảng không thể thiếu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải coi dữ liệu là tài sản, là nguồn lực, là nền tảng của quản trị hiện đại; đồng thời khắc phục tình trạng phần mềm cục bộ, dữ liệu phân tán, cán bộ phải thao tác trên quá nhiều hệ thống. Đây là vấn đề rất thiết thực với chính quyền cơ sở. Nếu dữ liệu không liên thông, người dân phải kê khai nhiều lần. Nếu phần mềm không ổn định, cán bộ mất thời gian thao tác. Nếu dữ liệu đất đai, dân cư, doanh nghiệp, an sinh, y tế, giáo dục không được chuẩn hóa, việc ra quyết định sẽ chậm, thiếu chính xác và khó kiểm soát.

Đối với Phú Thọ, dữ liệu càng có ý nghĩa quan trọng trong điều hành một địa bàn lớn, nhiều vùng khác biệt. Dữ liệu giúp tỉnh nhìn rõ hơn nhu cầu từng địa bàn, thế mạnh từng vùng, điểm nghẽn từng lĩnh vực. Dữ liệu giúp phân bổ nguồn lực công bằng hơn, chính xác hơn. Dữ liệu giúp phát hiện sớm những vấn đề về an sinh, môi trường, đất đai, trật tự xây dựng, dịch vụ công. Dữ liệu cũng giúp người đứng đầu không chỉ nghe báo cáo, mà có thể theo dõi tiến độ, chất lượng và trách nhiệm thực thi theo thời gian thực.

Nhưng dữ liệu chỉ có ý nghĩa khi đi cùng trách nhiệm. Một trong những nguyên tắc rất đáng chú ý trong bài phát biểu là: Một việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; một nguồn dữ liệu dùng chung; một quy trình phối hợp liên thông. Đây là nguyên tắc cần được quán triệt sâu trong vận hành chính quyền địa phương. Bởi thực tế cho thấy, nhiều việc chậm vì trách nhiệm chưa rõ; nhiều thủ tục phức tạp vì quy trình thiếu liên thông; nhiều nguồn lực bị lãng phí vì chưa có phương án khai thác hiệu quả.

Thông điệp từ hội nghị không chỉ là yêu cầu đối với cả nước, mà còn là lời nhắc rất thiết thực đối với Phú Thọ trong chặng đường mới: Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới; phân quyền mới phải đi cùng trách nhiệm mới; dữ liệu mới phải hình thành phương thức quản trị mới; và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho Nhân dân.

Đó cũng là con đường để Phú Thọ mới không chỉ rộng hơn trên bản đồ hành chính, mà mạnh hơn trong năng lực phát triển; không chỉ kế thừa truyền thống Đất Tổ, mà còn kiến tạo một tương lai hiện đại, nhân văn, thịnh vượng, xứng đáng với niềm tin và kỳ vọng của Nhân dân.

Bùi Hoài Sơn