Từ chợ truyền thống đến nhóm Zalo mua bán

Một mớ rau vừa cắt ngoài vườn, vài con cá mới đánh bắt, mấy con gà thả đồi hay vài bao xi măng phục vụ sửa nhà... tất cả giờ đây đều có thể tìm được người mua chỉ sau vài phút nhờ một tin nhắn trong nhóm Zalo của khu dân cư. Những “phiên chợ” không còn bó hẹp ở sân đình hay bờ đê quen thuộc mà đã xuất hiện ngay trên màn hình điện thoại. Một thay đổi tưởng như rất nhỏ nhưng đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho hoạt động mua bán ở nhiều vùng nông thôn.

6 giờ sáng, trong nhóm Zalo của một khu dân cư tại xã Tam Hồng, hàng chục tin nhắn xuất hiện. Người đăng bán rau sạch vừa thu hoạch trong vườn, người giới thiệu mấy con vịt cỏ đã đến kỳ xuất bán, người lại thông báo mới cho ra lò mẻ bánh rán nóng hổi. Chỉ ít phút sau, hàng loạt bình luận đặt mua xuất hiện bên dưới, kèm theo địa chỉ nhận hàng và thời gian giao tận nơi.

Đa dạng hóa các ngành nghề sản xuất, kinh doanh tại nông thôn giúp nâng cao thu nhập của người dân.

Khung cảnh ấy đang diễn ra hằng ngày ở nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh. Ban đầu, các nhóm Zalo được lập ra để truyền tải thông báo của khu dân cư, kết nối người dân với chính quyền. Nhưng cùng với sự phổ biến của điện thoại thông minh và Internet, những nhóm thông tin cộng đồng ấy dần trở thành “chợ trực tuyến” quy mô nhỏ, nơi người dân giới thiệu và trao đổi đủ loại hàng hóa.

Bà Nguyễn Thị Lương, 52 tuổi ở xã Tam Hồng chia sẻ, trước đây muốn bán vài con gà hay mấy quả mít trong vườn thường phải mang ra chợ hoặc gọi thương lái đến thu mua. Nay chỉ cần chụp vài bức ảnh rồi đăng lên nhóm Zalo là đã có người liên hệ. Không chỉ nông sản, thực phẩm, cây giống, vật liệu xây dựng, đồ gia dụng hay các dịch vụ sửa chữa, vận chuyển... cũng được giao dịch theo cách này.

Điều đáng chú ý là đa số người mua và người bán đều quen biết hoặc có mối liên hệ nhất định trong cộng đồng dân cư. Chính yếu tố ấy giúp các giao dịch diễn ra nhanh chóng, tạo sự tin tưởng và hạn chế rủi ro. Trong những “khu chợ Zalo”, uy tín vẫn là yếu tố quyết định. Người bán giao đúng hàng, đúng hẹn sẽ nhanh chóng có thêm khách quen; ngược lại, chỉ một vài phản hồi không tốt cũng có thể ảnh hưởng đến sự tin tưởng của cả cộng đồng. Công nghệ làm thay đổi cách thức giao dịch nhưng không làm thay đổi giá trị cốt lõi của việc buôn bán là sự trung thực và chữ tín.

Chỉ với hình ảnh đơn sơ, giản dị này, món bánh tẻ gia truyền của gia đình bà Hà Thị Quý ở xã Sông Lô (xã Tứ Yên cũ) thu hút khá nhiều khách hàng đặt mua qua mạng mỗi ngày.

Từ những giao dịch nhỏ lẻ ban đầu, nhiều hộ gia đình đã tìm thấy cơ hội tăng thêm thu nhập. Anh Phí Sinh Công, chủ một hộ kinh doanh thực phẩm tại phường Việt Trì cho biết: "Trước đây khách hàng chủ yếu là người qua đường. Từ khi tham gia các nhóm Zalo của khu dân cư, lượng đơn hàng tăng đáng kể. Nhiều khách đặt mua từ sáng và yêu cầu giao hàng vào cuối giờ làm việc. Việc tiếp cận khách hàng trở nên thuận tiện hơn trong khi gần như không phải bỏ thêm chi phí quảng cáo".

Tương tự, nhiều hộ trồng rau, nuôi gà, sản xuất nông sản sạch cũng tận dụng nền tảng này để tiếp cận người tiêu dùng mà không phải thuê mặt bằng hay mở cửa hàng. Không ít sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương được cộng đồng biết đến trước tiên thông qua những nhóm Zalo, rồi mới mở rộng sang các nền tảng thương mại điện tử chuyên nghiệp.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, hình thức giao dịch này giúp rút ngắn khâu trung gian, giảm chi phí bán hàng và tạo điều kiện để kinh tế hộ gia đình phát huy lợi thế. Điều đáng nói là sự thay đổi ấy diễn ra hoàn toàn tự nhiên, không xuất phát từ một chương trình hay dự án riêng biệt nào. Người dân đơn giản lựa chọn công cụ quen thuộc nhất để kết nối với nhau. Chính sự đơn giản ấy khiến Zalo trở thành nền tảng phù hợp với khu vực nông thôn, nơi phần lớn người dân đã sử dụng điện thoại thông minh nhưng chưa phải ai cũng sẵn sàng tham gia các sàn thương mại điện tử.

Theo thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ, đến nửa đầu năm 2026, Việt Nam có gần 80 triệu người dùng Zalo thường xuyên hằng tháng, phủ gần như toàn bộ các địa phương, đặc biệt được sử dụng rất phổ biến trong các nhóm cộng đồng, tổ dân phố, khu dân cư.

Ở góc độ khác, sự phát triển của những nhóm mua bán cộng đồng còn cho thấy hiệu quả lan tỏa của quá trình chuyển đổi số ở cơ sở. Những nhóm Zalo vốn được lập để kết nối chính quyền với người dân, truyền tải thông tin điều hành hay tuyên truyền chủ trương, chính sách, nay lại phát sinh thêm một chức năng mới là hỗ trợ phát triển kinh tế cộng đồng một cách tự nhiên và hiệu quả.

Mỗi giao dịch chỉ vài chục hay vài trăm nghìn đồng nhưng cộng lại đã tạo nên một mạng lưới tiêu dùng ngay trong cộng đồng dân cư. Đồng tiền được lưu chuyển, người sản xuất tiêu thụ hàng hóa nhanh hơn, người mua có cơ hội tiếp cận những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng với chi phí hợp lý. Không ít hộ gia đình từ việc bán vài sản phẩm theo thời vụ đã dần hình thành lượng khách quen và mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.

Dĩ nhiên, các nhóm Zalo chưa thể thay thế hoàn toàn chợ truyền thống. Việc mua bán qua mạng xã hội vẫn đặt ra yêu cầu về chất lượng hàng hóa, uy tín người bán cũng như trách nhiệm trong giao dịch. Tuy nhiên, với đặc điểm cộng đồng dân cư gắn bó chặt chẽ ở nông thôn, những yếu tố này phần nào được kiểm soát thông qua sự giám sát và phản hồi của chính người tham gia.

Có thể sẽ còn rất lâu nữa chợ truyền thống mới mất đi vai trò vốn có. Những phiên chợ sáng vẫn là nét sinh hoạt quen thuộc của làng quê. Nhưng song song với đó, một “phiên chợ” khác đang diễn ra mỗi ngày trên màn hình điện thoại. Không có tiếng rao, không có quầy hàng, cũng chẳng cần họp theo giờ cố định nhưng vẫn kết nối được người mua với người bán chỉ bằng vài dòng tin nhắn. Đó là một biểu hiện sinh động của quá trình chuyển đổi số ở nông thôn hôm nay.

"Không cần những sàn thương mại điện tử lớn hay các chiến dịch quảng bá rầm rộ, nhiều người dân đang từng bước tham gia kinh tế số ngay từ những nhóm Zalo của khu dân cư. Từ mớ rau, cân cá đến sản phẩm OCOP, hàng hóa vẫn tìm được người mua, còn công nghệ thì đang len lỏi vào đời sống bằng những cách rất giản dị" - ông Trần Bình, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Nam Đầm Vạc, phường Vĩnh Phúc chia sẻ.

Quang Nam