Vườn cò Hải Lựu - Điểm du lịch sinh thái, trải nghiệm hấp dẫn

Từ lâu, vườn cò Hải Lựu (xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ) đã được biết đến là một trong những điểm du lịch sinh thái độc đáo, mang vẻ đẹp hoang sơ và giá trị đa dạng sinh học cao. Thừa hưởng đặc ân từ thiên nhiên, song làm thế nào để địa điểm này đóng góp tích cực vào kinh tế - xã hội địa phương vẫn là một bài toán cần lời giải đồng bộ, mang tầm chiến lược của cấp ủy Đảng và chính quyền.

Vườn cò Hải Lựu.

Đất lành, chim đậu

Nằm bình yên bên dòng sông Lô lịch sử, vườn cò Hải Lựu hiện ra như một bức tranh đặc trưng của làng quê Bắc Bộ. Nhìn từ xa, cánh đồng dừa xanh ngát được tô điểm bởi những lạch nước trong veo đầy ắp tôm cá - nguồn thức ăn tự nhiên trù phú thu hút muôn loài chim muông. Mỗi buổi hoàng hôn, khung cảnh hàng ngàn cánh cò trắng rợp trời rủ nhau bay về tổ tạo nên một cảnh tượng kỳ vĩ và thơ mộng, tách biệt hoàn toàn với sự xô bồ của nhịp sống hiện đại.

Theo các bậc cao niên tại địa phương, từ những năm 1958, các đàn chim, cò đã bắt đầu tìm về đây trú ẩn. Điều đặc biệt là chúng chỉ chọn dừng chân và sinh sống trong khuôn viên đất của một gia đình nông dân bản địa. Chính sự hiện diện của những tán cây cổ thụ già cỗi cùng không gian sống thanh bình, không bị xâm hại đã biến nơi này thành “ngôi nhà chung” lý tưởng cho các loài động vật hoang dã.

Bà Vũ Thị Khiêm bên khu vườn 15ha - nơi bà dành trọn cuộc đời bảo tồn đàn cò quý giá.

Bà Vũ Thị Khiêm (85 tuổi), chủ nhân và cũng là người đã dành trọn cả cuộc đời để gìn giữ mảnh đất này, bồi hồi chia sẻ: "Toàn bộ khu vực vườn có tổng diện tích 15ha, trong đó khu vực cò làm tổ, sinh sản chiếm khoảng 5ha. Ở đây có đủ các loại cò đa sắc màu. Bố tôi ngày trước luôn căn dặn rằng đất lành thì chim mới đậu, chim về là điềm báo gia đình thịnh vượng, là tài sản vô giá của tự nhiên nên phải ra sức bảo vệ. Thấm nhuần lời dạy đó, suốt 74 năm qua, gia đình tôi chưa từng chặt phá một cây cổ thụ nào. Ngược lại, chúng tôi luôn nỗ lực trồng thêm các loại cây lâu năm như giổi, lát, mít, sưa và đặc biệt là tre để tạo độ ấm, che chở cho đàn cò".

Dù tuổi đã cao, sức đã yếu nhưng ngọn lửa tâm huyết trong bà Khiêm chưa bao giờ tắt. Bà tâm sự, bản thân không mưu cầu lợi nhuận kinh tế trước mắt từ khu rừng. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, nguồn thu nhập chủ yếu dựa vào đồng lương chính sách và sự hỗ trợ ít ỏi từ chính quyền tỉnh đối với việc nuôi dưỡng động vật hoang dã, bà vẫn kiên quyết không cho con cháu khai thác gỗ. Đối với bà, việc nhìn thấy cây cối lớn lên, che chở cho đàn chim muông quần tụ quanh năm là niềm hạnh phúc lớn nhất của tuổi già. Bà tha thiết mong muốn nơi đây sớm trở thành điểm du lịch sinh thái tầm cỡ để vừa bảo tồn, vừa quảng bá hình ảnh quê hương.

Vườn cò Hải Lựu không chỉ là một thắng cảnh mà còn là kho tàng tài nguyên động, thực vật quý báu. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, các loài chim, cò làm tổ tại đây có tính đa dạng di truyền rất cao, bao gồm nhiều loài quý hiếm như cò bợ, cò ruồi, cò xanh, cò lửa, cò lửa lùn... Tiếng lành đồn xa, địa danh này từng là điểm hẹn lý tưởng của đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến thưởng ngoạn.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hệ sinh thái tại vườn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Do nguồn thức ăn tự nhiên ở các khu vực lân cận có dấu hiệu cạn kiệt, kết hợp với tình trạng săn bắt trái phép ngoài tầm kiểm soát, lượng cò trở về vườn đã giảm sút đáng kể so với trước. Việc quản lý, khai thác du lịch hiện tại mới dừng lại ở mức tự phát, bảo tồn thô sơ, chưa tạo ra được chuỗi giá trị kinh tế cho người dân sở tại.

Là một du khách từ thủ đô Hà Nội yêu thích trải nghiệm thiên nhiên, anh Nguyễn Đình Hiếu bày tỏ cảm nhận sau chuyến tham quan 2 ngày: "Tôi thực sự ấn tượng trước không gian xanh mát và không khí trong lành tại vườn cò Hải Lựu. Những gốc cây cổ thụ hàng chục năm tuổi là minh chứng cho sự hy sinh và tâm huyết vô bờ bến của gia đình bà Khiêm. Cảnh tượng các con nhỏ thích thú chỉ tay ngắm nhìn đàn cò bay lượn, đậu trên lũy tre ngà mang lại cảm giác hoài niệm quê hương rất đậm đà. Tuy nhiên, tôi cũng cảm thấy tiếc nuối khi chứng kiến nhiều cây lớn bị gãy đổ sau các trận bão dữ mà chưa có nguồn kinh phí phục hồi. Diện tích đất ngập nước bị thu hẹp cũng ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống của đàn cò. Rõ ràng, nơi này rất cần một quy hoạch tổng thể bài bản để phát triển".

Điểm du lịch hấp dẫn

Đứng trước bài toán tiếp nối thế hệ và nâng tầm giá trị khu vườn, chị Nguyễn Ngọc Hiên (cháu nội bà Khiêm) đã bắt đầu triển khai các dự án đổi mới dựa trên nền tảng tôn trọng tự nhiên. Chị Hiên trăn trở: "Từ nhỏ lớn lên tại đây, tôi hiểu được nỗi vất vả của bà. Toàn bộ tiền hỗ trợ bà đều dùng để thuê người phát cỏ, chăm sóc cây cối nên cuộc sống rất eo hẹp. Nếu chỉ giữ khu rừng cho riêng gia đình thì quá lãng phí. Vì vậy, tôi quyết định cải tạo, dựng thêm một số chòi nghỉ, không gian cắm trại sạch sẽ để đón tiếp các đoàn khách muốn lưu trú, trải nghiệm không gian tĩnh mịch. Mục tiêu lớn nhất của tôi không phải là làm giàu nhanh chóng, mà là chia sẻ giá trị xanh của khu rừng đến cộng đồng, đồng thời có thêm nguồn kinh phí tái đầu tư, giảm bớt gánh nặng cho bà và giúp khu rừng được bảo tồn trường tồn qua nhiều thế hệ".

Chị Nguyễn Ngọc Hiên cải tạo khu vườn thành điểm trải nghiệm xanh, vừa bảo tồn thiên nhiên vừa giúp bà giảm bớt gánh nặng kinh tế.

Nhìn lại chặng đường đã qua, các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương đã có những nhận thức đúng đắn và hành động cụ thể để bảo vệ “lá phổi xanh” này. Nhiều giải pháp đồng bộ đã được triển khai như đầu tư tuyến đường giao thông kiên cố dẫn vào vườn, hỗ trợ xây dựng hàng trăm cột bê tông, quây lưới B40 bảo vệ ranh giới và cấp kinh phí hỗ trợ thường niên cho gia đình quản lý.

Tuy nhiên, để tạo ra bước đột phá mạnh mẽ, biến Vườn cò Hải Lựu thành một trung tâm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng hấp dẫn, đòi hỏi phải có tầm nhìn dài hạn và những chiến lược căn cơ hơn nữa. Ngành chức năng cần phối hợp chặt chẽ với người dân để quy hoạch lại toàn bộ cánh đồng dừa, duy trì lượng nước ổn định, nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi săn bắn bừa bãi và đẩy mạnh việc trồng mới các loại cây lâm nghiệp lâu năm.

Vườn cò Hải Lựu bình yên, thơ mộng bên dòng sông Lô, điểm dừng chân lý tưởng cho hàng ngàn cánh cò mỗi buổi hoàng hôn.

Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch kết hợp với văn hóa bản địa, kết nối tuyến du lịch vườn cò Hải Lựu với lễ hội chọi trâu Hải Lựu truyền thống và các làng nghề lân cận. Việc xây dựng hệ thống đài quan sát, chòi trải nghiệm khoa học sẽ là điểm nhấn thu hút học sinh, sinh viên và các chuyên gia đến nghiên cứu, thúc đẩy mô hình du lịch giáo dục môi trường.

Ngọc Thắng