Bưởi đỏ Tân Lạc rớt giá

Những vườn bưởi đỏ Tân Lạc đang vào độ chín rộ nhưng không còn cảnh thương lái tấp nập. Giá bưởi rơi xuống mức thấp nhất từ trước đến nay, có nơi chỉ vài trăm đồng đến hơn 1.000 đồng một quả tại vườn. Trước thua lỗ kéo dài, nhiều hộ dân buộc phải chặt bỏ bưởi, chuyển sang cây trồng khác để mưu sinh.

Một buổi chiều cuối năm nhưng trên những con đường nhỏ dẫn vào các xóm trồng bưởi đỏ ở xã Tân Lạc vắng lặng khác thường. Hai bên đường, những vườn bưởi đỏ rực, quả to, nhỏ lẫn lộn, nằm cả trên cành lẫn dưới gốc. Không tiếng người hái, không xe tải chờ bốc hàng, chỉ có mùi bưởi chín phảng phất trong không khí, gợi cảm giác vừa trù phú, vừa xót xa.

“Bưởi đỏ Tân Lạc năm nay coi như cho không”, ông Bùi Văn Quỳnh - Trưởng xóm Chông Vạch, xã Tân Lạc, vừa nói vừa chỉ tay về phía vườn bưởi. Giọng ông trầm xuống. Toàn xóm hiện có gần trăm héc ta trồng bưởi đỏ, nhưng vụ này, bưởi bán được không nhiều, có bán được, giá cũng rất thấp. Có nhà đến nay vẫn để bưởi chín đỏ cây, rụng đầy gốc mà không một thương lái hỏi mua.

Gia đình ông Quỳnh từng gắn bó với cây bưởi đỏ nhiều năm. Năm ngoái, vườn nhà ông có gần 100 gốc gốc bưởi đỏ cho thu hoạch. Nhưng giá bưởi giảm sâu liên tiếp khiến tiền bán bưởi không đủ chi phí chăm sóc. Từ năm trước đến năm nay, ông quyết định chặt bỏ phần lớn số cây, chỉ giữ lại vài gốc để lấy quả ăn trong nhà. Phần đất còn lại được trồng mía. “Chặt đi cũng xót lắm, nhưng không chặt thì càng lỗ, thu không đủ chi phí”, ông Quỳnh thở dài.

Vườn bưởi từng là niềm tự hào của người dân xã Tân Lạc.

Câu chuyện của gia đình ông Quỳnh không phải cá biệt. Trong xóm, nhiều hộ đã phải thuê người chặt bưởi đem bán làm củi, có hộ chặt cả vườn. Những cây bưởi từng là nguồn thu chính nay nằm trơ gốc, nhựa còn ứa ra ở vết cưa, như dấu vết của một quyết định bất đắc dĩ.

Giá bưởi đỏ Tân Lạc thời điểm đầu tháng 1/2026 được người dân nhắc đến bằng những con số khiến ai nghe cũng giật mình xót xa. Bưởi loại nhỏ, bán theo tải 40-50 quả, có lúc chỉ được 15.000-20.000 đồng một tải, tính ra chưa tới 500 đồng/quả. Loại quả to hơn cũng chỉ nhỉnh hơn chút ít, khoảng trên dưới 1.000 đồng/quả tại vườn. Có ngày, thương lái trả giá thấp đến mức người dân không muốn hái, để bưởi chín rụng tự nhiên. Có hôm bán được, có hôm không. Mà bán thì cũng chẳng đáng bao nhiêu.

Gốc bưởi vừa bị chặt vẫn còn ứa nhựa.

Chưa năm nào giá bưởi lại xuống thấp như vậy. Trước đây, vào đầu vụ, bưởi đỏ từng được bán với giá vài nghìn đồng một quả, thương lái đến tận vườn thu mua. Còn thời điểm này, bưởi chín đầy cây nhưng không có người hỏi.

Nỗi lo càng lớn hơn với những hộ trồng bưởi diện tích lớn. Trong xóm có hộ trồng tới 3 đến 4ha bưởi đỏ, đến nay, vẫn chưa bán được quả nào. Bưởi để lâu, rụng xuống gốc, tép bị nát, không còn giá trị.

Chị Bùi Thị Nhật ở xã Tân Lạc cho hay: “Nếu có đầu ra ổn định thì chúng tôi vẫn muốn giữ cây bưởi lắm, nhưng trồng mà không bán được hoặc có bán giá thấp quá thì không thể theo mãi”.

Nguyên nhân chính khiến giá bưởi lao dốc là đầu ra hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái. Không có hợp đồng bao tiêu, không có kênh tiêu thụ ổn định, khi thị trường chậm lại, bưởi lập tức rơi vào cảnh “ế toàn tập”. Bên cạnh đó, diện tích trồng bưởi tăng nhanh trong những năm trước, chủ yếu theo phong trào, khiến cung vượt cầu. Khâu bảo quản và chế biến gần như chưa được đầu tư. Bưởi chỉ có thể bán tươi trong thời gian ngắn, khi chín rộ thì càng khó tiêu thụ. Khi thương lái không mua, bưởi chỉ còn cách để rụng hoặc chặt bỏ cây.

Người dân xóm Chông Vạch, xã Tân Lạc chặt bỏ vườn bưởi đỏ để đổ đất trồng cây sả.

Bưởi đỏ Tân Lạc từng được xem là cây trồng đặc sản, gắn với kỳ vọng làm giàu của nông dân nới đây. Có thời điểm, cây bưởi trở thành niềm tự hào của địa phương, được nhắc đến như một sản phẩm nông nghiệp có tiềm năng. Nhờ các sở, ngành chức năng, số ít bưởi đỏ thậm chí đã vươn ra thị trường thế giới. Nhưng do sản lượng nhiều, khi thị trường thiếu ổn định, liên kết sản xuất, tiêu thụ lỏng lẻo, cây bưởi nhanh chóng bộc lộ những hạn chế.

Trước áp lực thua lỗ kéo dài, nhiều hộ buộc phải chuyển đổi cây trồng. Ngoài mía, một số gia đình chặt bưởi để trồng keo, trồng sả hoặc các loại cây ngắn ngày khác. “Mỗi nhà một kiểu, miễn sao có thu nhập đều hơn”, ông Quỳnh nói. Việc chuyển đổi diễn ra lặng lẽ, nhưng để lại nhiều tiếc nuối.

Thống kê cho thấy vùng bưởi đỏ Tân Lạc đến nay có trên dưới 1.000ha. Trong đó có trên 250ha bưởi đỏ đã được chứng nhận VietGAP, hữu cơ. Tuy nhiên giờ đây, khi những gốc bưởi lần lượt bị đốn hạ, người dân không chỉ mất đi nguồn thu nhập mà còn mất dần niềm tin vào loại cây từng được kỳ vọng.

Hồng Trung