Giữ lửa nghề rèn giữa nhịp sống mới

Tiếng búa nện xuống đe, tiếng kim loại va vào nhau hòa cùng ánh lửa đỏ rực đã trở thành âm thanh quen thuộc tại thôn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú. Qua nhiều thế hệ, nghề rèn truyền thống nơi đây không chỉ được gìn giữ như một nét văn hóa mà còn không ngừng đổi mới để thích ứng với thị trường, tạo việc làm và thu nhập cho người dân.

Từ tiếng búa truyền thống

Về Bàn Mạch những ngày này, dễ bắt gặp hình ảnh những lò rèn đỏ lửa, người thợ cần mẫn bên búa, đe. Những sản phẩm dao, liềm, dụng cụ lao động... được tạo nên từ bàn tay và kinh nghiệm của người thợ, mang theo dấu ấn của một nghề đã gắn bó với đời sống người dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Người dân nghề rèn truyền thống, thôn Bàn Mạch sử dụng máy móc hiện đại trong sản xuất sản phẩm rèn.

Ông Trần Xuân Thao, Trưởng thôn Bàn Mạch cho biết: “Toàn thôn hiện có 982 hộ dân, trong đó hơn 700 hộ trực tiếp tham gia nghề rèn truyền thống. Hơn 600 hộ đã đầu tư máy móc, thiết bị, chuyển dần sang sản xuất theo hướng hiện đại; số còn lại vẫn duy trì phương thức thủ công”.

Theo ông Thao, trong quá trình phát triển, người dân vừa giữ nghề truyền thống, vừa mạnh dạn đưa máy móc vào sản xuất để nâng cao năng suất, đáp ứng nhu cầu thị trường. Nhờ nghề rèn, nhiều gia đình có việc làm và nguồn thu nhập ổn định ngay tại quê hương.

Người lao động cần mẫn thực hiện các công đoạn làm sản phẩm rèn.

Nếu những lò rèn thủ công lưu giữ kỹ thuật và bí quyết được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, thì các cơ sở sản xuất hiện đại đang mở ra hướng đi mới cho làng nghề. Máy móc giúp giảm sức lao động, tăng năng suất, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm Bàn Mạch tiếp cận rộng hơn với thị trường.

Đổi mới để giữ nghề

Tại cơ sở sản xuất của gia đình anh Lê Như Hiển, sự thay đổi thể hiện rõ qua việc đầu tư máy móc, thiết bị và mở rộng quy mô sản xuất. Cơ sở hiện tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động, với mức thu nhập hơn 10 triệu đồng/người/tháng.

Phôi dao được mài sắc, hoàn thiện trước khi đưa đến tay người sử dụng.

Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn được đưa vào các siêu thị trên toàn quốc và tiêu thụ tại nhiều chợ địa phương.

Anh Hiển cho biết: "Để giữ nghề trong điều kiện thị trường ngày càng cạnh tranh, người làm nghề phải thay đổi. Máy móc giúp sản xuất nhanh hơn, tăng sản lượng kỹ thuật, kinh nghiệm của người thợ vẫn giữ vai trò quan trọng. Vì vậy, gia đình tôi vừa duy trì những sản phẩm truyền thống, vừa cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng để đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Từ những lò rèn nhỏ, nghề truyền thống đang dần hình thành những cơ sở sản xuất có quy mô, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm thủ công và công nghệ mới giúp nghề rèn Bàn Mạch có thêm sức sống trong nhịp phát triển hiện nay.

Giữ nghề từ đôi bàn tay người thợ

Không chỉ các cơ sở sản xuất đầu tư máy móc, ở Bàn Mạch vẫn có nhiều người gắn bó với phương thức rèn thủ công. Chị Trần Thị Minh có khoảng 30 năm làm nghề cho biết, công việc đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và kinh nghiệm được tích lũy qua thời gian. Để sản phẩm đạt độ bền, sắc, đẹp, người thợ phải chính xác trong từng công đoạn.

“Dù vất vả, nghề rèn đã nuôi sống nhiều gia đình. Tôi mong lớp trẻ tiếp tục học nghề, bởi khi còn người làm nghề thì nghề mới được gìn giữ và truyền lại cho thế hệ sau”, chị Minh chia sẻ.

Nhiều gia đình duy trì nghề rèn thủ công, tạo nên những sản phẩm liềm, dao phục vụ thị trường.

Cùng gắn bó lâu năm với nghề, anh Lê Văn Thành đã có khoảng 40 năm làm nghề thủ công tại Bàn Mạch. Công việc chính của anh là rèn dao, liềm và sửa chữa các dụng cụ lao động. Từ những thanh sắt thô, qua lửa, búa và sự khéo léo, những sản phẩm quen thuộc phục vụ đời sống được tạo nên.

Người dân kiểm tra kỹ từng sản phẩm, bảo đảm chất lượng trước khi xuất bán ra thị trường.

Theo anh Thành, dù phương thức thủ công không thể sản xuất nhanh và số lượng lớn như máy móc, sản phẩm rèn vẫn có chỗ đứng bởi khách hàng tin tưởng vào độ bền, chắc chắn và chất lượng của những sản phẩm do người thợ trực tiếp chế tác.

Sản phẩm cuốc được tạo hình phù hợp với nhu cầu sử dụng của người dân.

Thợ hàn gia cố lưỡi cuốc, bảo đảm độ chắc chắn và chất lượng sản phẩm.

Nghề rèn Bàn Mạch hôm nay đang đứng giữa hai dòng chảy: một bên là phương thức sản xuất thủ công đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, một bên là yêu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và mở rộng thị trường. Sự tồn tại song song của hai phương thức ấy cho thấy sức sống bền bỉ của một nghề truyền thống.

Sản phẩm dao được thiết kế với mẫu mã đa dạng, đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Từ trên 700 hộ tham gia nghề, trong đó phần lớn đã đầu tư máy móc, nghề rèn đang từng bước chuyển mình nhưng không đánh mất giá trị cốt lõi. Bởi phía sau mỗi sản phẩm vẫn là kinh nghiệm của người thợ, là kỹ thuật được truyền nghề và tình yêu dành cho công việc đã trở thành một phần đời sống quê hương.

Các sản phẩm được trưng bày, giới thiệu tại siêu thị trong tỉnh.

Khách hàng lựa chọn, mua các sản phẩm dao tại thôn Bàn Mạch.

Giữa nhịp sống mới, những lò rèn truyền thống thôn Bàn Mạch vẫn đỏ lửa. Tiếng búa vẫn vang lên bên những chiếc đe, nối dài câu chuyện về một nghề truyền thống đang được người dân gìn giữ bằng chính đôi tay, sự sáng tạo và khát vọng vươn lên. Đó cũng là cách để ngọn lửa nghề rèn tiếp tục được trao truyền, không chỉ lưu giữ ký ức làng quê mà còn tạo sinh kế và mở ra những cơ hội phát triển mới cho người dân hôm nay.

Dương Chung