Giao trách nhiệm giữ rừng - hướng đi trúng và đúng

Kỳ 2: Gắn trách nhiệm với quyền lợi - Giải pháp bền vững

Để giữ rừng một cách bền vững, việc giao trách nhiệm thôi chưa đủ mà cần đảm bảo người dân có lợi ích thiết thực từ rừng. Tại tỉnh Phú Thọ, việc gắn trách nhiệm với quyền lợi đang trở thành động lực quan trọng, giúp người dân và cộng đồng chủ động tham gia bảo vệ, phát triển rừng lâu dài.

Diện tích rừng được giao khoán bảo vệ tại xã Tiên Lương phát triển ổn định, độ che phủ ngày càng được nâng cao.

Chính sách tạo sinh kế

Thực tiễn ở nhiều địa phương cho thấy, bảo vệ rừng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài nếu người dân chỉ thực hiện trách nhiệm mà không có nguồn lợi gắn liền. Khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, áp lực mưu sinh có thể khiến nguy cơ xâm hại rừng vẫn luôn tiềm ẩn. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh đã từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng lấy người dân làm trung tâm, tạo sinh kế từ rừng để “giữ rừng bằng lợi ích”.

Một trong những chính sách quan trọng được triển khai hiệu quả là chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Thông qua cơ chế này, người dân tham gia bảo vệ rừng được hưởng lợi từ các giá trị mà rừng mang lại như điều tiết nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái. Nguồn kinh phí tuy không lớn nhưng có ý nghĩa thiết thực, tạo thêm thu nhập ổn định, nhất là đối với các hộ dân sinh sống gần rừng, đồng bào dân tộc thiểu số.

Chính sách chi trả DVMTR đã thu hút lực lượng lao động lớn trong cộng đồng, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn trực tiếp tham gia bảo vệ rừng. Hằng năm, trên địa bàn tỉnh có khoảng 50.000 hộ, nhóm hộ nhận khoán thuộc Vườn Quốc gia Xuân Sơn, xã Xuân Đài; xã Khả Cửu, ......được hưởng lợi từ DVMTR và các lợi ích khác từ rừng mang lại.

Trao đổi về vấn đề này, đồng chí Trần Quang Đông - Phó Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh cho biết: Để phát huy hiệu quả nguồn kinh phí DVMTR, hàng năm Chi cục đã tham mưu, triển khai, thực hiện các chương trình, kế hoạch hoạt động của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh. Thực hiện công tác nghiệm thu, thanh quyết toán tiền chi trả DVMTR cho các đơn vị cung ứng DVMTR trên địa bàn tỉnh; phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường trên địa bàn tỉnh làm cơ sở thanh toán tiền DVMTR. Xây dựng các chương trình, dự án trồng rừng thay thế, hỗ trợ trồng rừng sản xuất, trồng cây phân tán, trồng rừng cảnh quan... Mở các lớp tuyên truyền, tập huấn các nghị định, thông tư, văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh.

Hằng năm, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc các hộ nhận khoán đẩy mạnh công tác tuần tra, bảo vệ diện tích rừng cung ứng DVMTR trên địa bàn. Qua kiểm tra, các đơn vị chủ rừng thực hiện tốt việc nghiệm thu, giải ngân, thanh toán tiền DVMTR đúng đối tượng, chi trả đầy đủ số tiền cho các hộ nhận khoán bảo vệ rừng theo kế hoạch đã được phê duyệt. Mỗi năm, tổng số tiền chi trả khoảng 24 tỷ đồng.

Cùng với đó, chính sách khoán bảo vệ rừng tiếp tục được duy trì và mở rộng. Diện tích rừng được giao khoán rõ ràng, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng hộ gia đình, cộng đồng. Người nhận khoán không chỉ được hỗ trợ kinh phí mà còn được hướng dẫn kỹ thuật tuần tra, phòng cháy, chữa cháy rừng, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng ngay từ cơ sở.

Gắn lợi ích để phát triển bền vững

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ trực tiếp, tỉnh cũng chú trọng phát triển rừng sản xuất gắn với nâng cao giá trị kinh tế. Người dân được hỗ trợ giống cây lâm nghiệp chất lượng cao, tiếp cận khoa học kỹ thuật, từng bước chuyển đổi từ trồng rừng manh mún sang sản xuất có quy hoạch, có liên kết. Nhờ đó, nhiều diện tích rừng trồng đã mang lại thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống và giảm áp lực lên rừng tự nhiên.

Đáng chú ý, việc phát triển kinh tế dưới tán rừng đang mở ra hướng đi mới. Tận dụng lợi thế tự nhiên, nhiều hộ dân đã mạnh dạn triển khai các mô hình như trồng cây dược liệu, nuôi ong lấy mật, chăn nuôi gia súc... Những mô hình này không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn phù hợp với yêu cầu bảo vệ rừng, không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng.

Thực tế cho thấy, ở những nơi sinh kế được đảm bảo, người dân có xu hướng gắn bó lâu dài với rừng. Họ không còn coi rừng là nguồn tài nguyên để khai thác ngắn hạn mà trở thành “tài sản” cần được bảo vệ và phát triển. Ý thức giữ rừng vì thế cũng được nâng lên rõ rệt.

Lực lượng kiểm lâm phối hợp với người dân kiểm tra, bảo vệ diện tích rừng được giao khoán.

Ông Bạch Đức Vượng ở xã Hiền Lương - người dân được giao khoán bảo vệ rừng chia sẻ: Trước đây, giữ rừng chủ yếu là trách nhiệm, nhưng cuộc sống còn khó khăn nên nhiều người vẫn phụ thuộc vào rừng. Nay có thêm thu nhập từ các chính sách hỗ trợ, chúng tôi yên tâm hơn, không còn nghĩ đến việc khai thác rừng trái phép.

Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ thu nhập, các chính sách còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ chỗ làm theo thói quen, tự phát, người dân dần tiếp cận với phương thức sản xuất bền vững, biết tính toán hiệu quả kinh tế dài hạn. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển lâm nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Tuy nhiên, việc tạo sinh kế từ rừng vẫn còn một số khó khăn nhất định. Mức hỗ trợ từ các chính sách còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân; một số mô hình kinh tế dưới tán rừng chưa thực sự phát huy hiệu quả do thiếu liên kết tiêu thụ sản phẩm, đầu ra còn bấp bênh.

Thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng nâng cao giá trị kinh tế của rừng. Đẩy mạnh liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm lâm nghiệp; hỗ trợ người dân tiếp cận thị trường; phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ lợi ích lâu dài của việc bảo vệ rừng.

Có thể khẳng định, giao trách nhiệm giữ rừng gắn với quyền lợi cho người dân là hướng đi đúng, phù hợp với thực tiễn. Khi người dân sống được từ rừng, họ sẽ tự giác bảo vệ và phát triển rừng một cách tự nhiên và bền vững. Và chính điều đó sẽ tạo nên “lá chắn” vững chắc nhất để bảo vệ rừng, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính. Khi rừng trở thành nguồn sống, thành lợi ích thiết thân, mỗi người dân sẽ là một “người giữ rừng” tự giác, góp phần giữ mãi màu xanh cho hôm nay và các thế hệ mai sau.

Hoàng Hương