Kỷ cương để phát triển, an ninh để kiến tạo

Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV xác lập những định hướng lớn cho chặng đường phát triển mới của đất nước. Qua Nghị quyết 18, 19 và 22-NQ/TW, nổi bật một tư duy nhất quán: Lấy con người làm trung tâm, kỷ cương làm nền tảng và an ninh chủ động bảo đảm cho phát triển nhanh, bền vững.

Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, ngày 29/7/2026. Ảnh: VGP/Nhật Bắc. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

Hội nghị lần thứ Ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã quyết định một hệ thống chủ trương lớn, bao quát những trụ cột phát triển và quản trị đất nước trong giai đoạn mới.

Ngày 28/7/2026, Trung ương ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TW về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển; Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam; Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Nghị quyết số 21-NQ/TW về định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan; Nghị quyết số 22-NQ/TW về Chiến lược An ninh quốc gia; cùng Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu.

Trong tổng thể đó, Nghị quyết 18-NQ/TW đi vào cấu trúc xã hội; Nghị quyết 19-NQ/TW đặt lại mô hình phát triển; Nghị quyết 22-NQ/TW xác lập Chiến lược An ninh quốc gia trong bối cảnh mới.

Ba văn kiện cùng trả lời một câu hỏi: Làm thế nào để Việt Nam tăng tốc mà không tích tụ bất ổn, mở rộng không gian phát triển mà không gia tăng rủi ro, đổi mới mạnh mẽ mà vẫn giữ được nền tảng an toàn, trật tự và niềm tin xã hội.

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 ngày 29/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển nghị quyết thành chương trình, nhiệm vụ, sản phẩm và kết quả cụ thể.

Cách tiếp cận ấy gợi mở cách đọc ba nghị quyết không chỉ tách từng văn kiện để học tập, mà cần nhìn vào mạch thống nhất để tổ chức thực hiện.

Phát triển nhanh nhưng không tích tụ rủi ro

Nghị quyết 19-NQ/TW đặt yêu cầu chuyển sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và quản trị quốc gia hiện đại làm động lực. Đó là chuyển dịch sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, tri thức, dữ liệu và chất lượng thể chế.

Nhưng động lực mới chỉ phát huy khi có môi trường xã hội đủ ổn định. Nghị quyết 18-NQ/TW vì vậy không đứng ngoài câu chuyện tăng trưởng. Kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa được đặt như nền tảng của phát triển, với yêu cầu kết hợp pháp luật, đạo đức, văn hóa, trách nhiệm công dân, an sinh xã hội và quản trị hiện đại. Khi trật tự xã hội được củng cố, chi phí bất định giảm và niềm tin tăng.

Nghị quyết 22-NQ/TW bổ sung lớp bảo đảm thứ ba: An ninh phải được tích hợp vào tiến trình phát triển ngay từ đầu. Văn kiện xác định giữ vững an ninh quốc gia là điều kiện tiên quyết cho hòa bình, ổn định và phát triển nhanh, bền vững; đồng thời mở rộng nội hàm an ninh tới kinh tế, năng lượng, nguồn nước, môi trường, dữ liệu, không gian mạng, hạ tầng trọng yếu và an ninh con người.

Trao đổi với Báo Nhân Dân ngày 29/7, Tiến sĩ Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới cho rằng, dư địa của một số động lực truyền thống đang thu hẹp, trong khi nền kinh tế phải tìm kiếm không gian phát triển và động lực mới từ thể chế, công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo.

Khi nền kinh tế chuyển nhanh sang các không gian mới, quản trị rủi ro cũng phải đi trước một bước: dữ liệu càng có giá trị thì an toàn dữ liệu càng quan trọng; chuỗi cung ứng càng mở thì khả năng chống chịu càng phải cao.

Con người là điểm quy tụ

Điểm chung sâu nhất của 3 nghị quyết nằm ở vị trí của con người. Nghị quyết 18-NQ/TW xác định con người là chủ thể, mục tiêu, nguồn lực và động lực của xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Nghị quyết 19- NQ/TW đặt văn hóa, con người, tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao vào cấu trúc của mô hình phát triển mới. Nghị quyết 22-NQ/TW coi an ninh con người là nội dung quan trọng của Chiến lược An ninh quốc gia và yêu cầu phát huy “sức mạnh lòng dân”.

“Lấy con người làm trung tâm” vì thế phải trở thành tiêu chí kiểm chứng chính sách. Một dự án tạo ra tăng trưởng nhưng làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống thì chưa thể coi là phát triển bền vững.

Một chương trình chuyển đổi số hiện đại về công nghệ nhưng buộc người dân khai báo lặp lại dữ liệu đã có thì chưa phải quản trị hiện đại.

Một hệ thống kiểm tra dày đặc nhưng không cảnh báo sớm rủi ro, không bảo vệ tốt người dân trước tội phạm công nghệ hay sự cố hạ tầng thì chưa đạt yêu cầu an ninh chủ động.

Ba nghị quyết do đó gặp nhau ở một thước đo thực chất: Chất lượng sống, mức độ an toàn, cơ hội phát triển, khả năng tiếp cận dịch vụ, niềm tin và sự hài lòng của Nhân dân. Điều này chuyển trọng tâm từ “có bao nhiêu chương trình, kế hoạch” sang “người dân nhận được chuyển biến gì”.

Từ quản lý phản ứng sang quản trị chủ động

Một nét thống nhất khác là thay đổi phương thức quản trị. Nghị quyết 18-NQ/TW yêu cầu quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển từ cơ sở, dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Nghị quyết 19- NQ/TW nhấn mạnh chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, tăng minh bạch, trách nhiệm giải trình, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Nghị quyết 22- NQ/TW đặt trọng tâm vào dự báo chiến lược, phát hiện sớm, xử lý từ sớm, từ xa và tích hợp yêu cầu an ninh ngay trong hoạch định chính sách.

Ba hướng đó hợp lại thành một yêu cầu: Nhà nước không chỉ xử lý vấn đề sau khi phát sinh, mà phải nâng năng lực nhận diện rủi ro, tổ chức dữ liệu, dự báo xu hướng và can thiệp đúng thời điểm.

Điều này quan trọng khi kinh tế, xã hội và an ninh ngày càng liên thông. Sự cố mạng có thể nhanh chóng thành thiệt hại kinh tế; đứt gãy năng lượng có thể ảnh hưởng sản xuất và việc làm; bất cập kéo dài trong dịch vụ công có thể làm suy giảm niềm tin.

Kỷ cương theo cách tiếp cận mới không đồng nghĩa với nhiều thủ tục hơn. Kỷ cương phải thể hiện ở pháp luật rõ ràng, trách nhiệm xác định, dữ liệu thông suốt, quyết định có căn cứ và người đứng đầu chịu trách nhiệm về kết quả. Tương tự, bảo đảm an ninh không có nghĩa là thu hẹp không gian đổi mới; mục tiêu là tạo môi trường đủ an toàn và có thể dự đoán để đổi mới diễn ra bền vững.

Từ ba nghị quyết đến một cách làm chung

Điều cần tránh sau Hội nghị Trung ương 3 là triển khai ba nghị quyết theo ba “đường ray” riêng biệt. Ở địa phương, một dự án phát triển mới cần được đánh giá đồng thời về hiệu quả kinh tế, tác động xã hội và rủi ro an ninh.

Một chương trình số hóa phải trả lời cùng lúc các câu hỏi: Tạo thêm giá trị gì, phục vụ người dân tốt hơn ra sao và dữ liệu được bảo vệ thế nào. Một chính sách đô thị phải tính đến thu hút đầu tư, chất lượng sống, sức chịu tải hạ tầng và an toàn cộng đồng trong một thiết kế.

Muốn làm được như vậy, cần chuyển từ phối hợp hình thức sang thiết kế liên ngành ngay từ đầu; từ báo cáo tiến độ bằng văn bản sang theo dõi bằng chỉ số, dữ liệu có thể kiểm chứng; từ kiểm tra khi có vấn đề sang tiếp nhận phản hồi thường xuyên từ người dân, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ thực thi.

Nghị quyết 19-NQ/TW tạo động lực và phương thức phát triển mới; Nghị quyết 18-NQ/TW tạo nền tảng xã hội, kỷ cương và niềm tin; Nghị quyết 22-NQ/TW tạo năng lực phòng ngừa, bảo vệ và sức chống chịu. Ba yếu tố không thay thế nhau, nhưng thiếu một yếu tố thì mô hình phát triển mới khó vận hành trọn vẹn.

Từ Hội nghị Trung ương 3 có thể nhận ra một yêu cầu xuyên suốt: Phát triển nhanh phải đi cùng phát triển an toàn; đổi mới phải đặt trong kỷ cương; an ninh phải trở thành điều kiện của kiến tạo; mọi thành quả cuối cùng phải quy về con người. Điểm chung của Nghị quyết 18- NQ/TW, Nghị quyết 19- NQ/TW và Nghị quyết 22- NQ/TW vì thế nằm ở một cách tư duy phát triển mới “chủ động hơn trước rủi ro, hiện đại hơn trong quản trị và rõ hơn về thước đo phục vụ Nhân dân”.

ThS. Đỗ Thị Ngọc Anh, Học viện Chính trị khu vực III