Sắp xếp thôn tại Sơn Lương: Lời giải cho bài toán tinh gọn bộ máy cơ sở

Thực hiện chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh, xã Sơn Lương đang tổ chức lại không gian dân cư. Với mức giảm dự kiến gần 60% số thôn, đây vừa là cơ hội nâng cao hiệu quả quản lý, mở rộng không gian phát triển, vừa là bài toán đối với hệ thống chính trị cơ sở trong việc tìm kiếm sự đồng thuận từ Nhân dân.

Khu vực trung tâm xã Sơn Lương.

Sơn Lương là xã khu vực III thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của 3 xã: Mỹ Lung, Mỹ Lương và Lương Sơn. Xã có diện tích tự nhiên rộng lớn (96,92 km²), địa hình đồi núi chia cắt phức tạp và đang duy trì tới 44 thôn. Quy mô dân số toàn xã đạt 5.636 hộ với 23.476 nhân khẩu. Trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 77%, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn ở mức cao (hộ nghèo 10,7%; hộ cận nghèo 9,2%).

Sau khi thành lập, bộ máy xã Sơn Lương đã nhanh chóng ổn định. Tuy nhiên, việc duy trì 44 thôn với quy mô nhỏ lẻ là rào cản lớn trong quản lý hành chính, đầu tư hạ tầng và tập trung nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, việc sáp nhập các thôn là yêu cầu khách quan nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở.

Ý thức được tầm quan trọng của nhiệm vụ, cấp ủy, chính quyền xã Sơn Lương đã tập trung rà soát toàn diện. Việc xây dựng phương án dựa trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng các yếu tố lịch sử, vị trí địa lý, giao thông, phong tục tập quán và mối quan hệ gắn kết cộng đồng lâu đời của người dân chứ không đơn thuần là những phép cộng cơ học về số liệu.

Theo phương án dự kiến, xã Sơn Lương sẽ giảm từ 44 thôn xuống còn 18 thôn (giảm 26 thôn, tương đương 59,1%). Trong đó, 9 thôn được sáp nhập từ 2 thôn cũ (quy mô 189 - 401 hộ); 7 thôn được sáp nhập từ 3 thôn cũ (quy mô 258 - 451 hộ); 1 thôn được sáp nhập từ 4 thôn cũ (quy mô 252 hộ). Duy nhất thôn Tam Giao được giữ nguyên trạng do đã bảo đảm các tiêu chí và nằm biệt lập.

Xã Sơn Lương tổ chức hội nghị triển khai phương án sắp xếp, đổi tên thôn trên địa bàn.

Sau sắp xếp, quy mô các thôn thay đổi rõ rệt. Về dân số, thôn Mỹ Lương có số hộ cao nhất (451 hộ), thôn Tam Giao ít nhất (186 hộ). Về diện tích, thôn Đại Cao rộng nhất (1.867,7 ha) và thôn Tân Hương nhỏ nhất (175,7 ha).

Đồng chí Phan Thanh Phương - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã cho biết, phương án này mang lại “lợi ích kép”. Việc sáp nhập giúp tổ chức lại không gian dân cư dựa trên sự tương đồng về phong tục tập quán của các cộng đồng vốn cùng nguồn gốc nhưng bị chia tách bởi địa giới hành chính qua các thời kỳ. Không gian thôn mới mở rộng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để quy hoạch các vùng sản xuất tập trung, phát triển du lịch, tối ưu hóa nguồn lực đầu tư của Nhà nước và nâng cao hiệu quả quản lý.

Xác định rõ mục tiêu nhưng thực tiễn triển khai, xã Sơn Lương gặp không ít khó khăn mang tính đặc thù. Do hợp nhất từ 3 xã cũ, tên gọi của nhiều thôn đã ăn sâu vào tâm thức người dân. Việc lựa chọn phương án sắp xếp và đặt tên thôn mới đòi hỏi phải hết sức tinh tế, thấu đáo để tạo sự đồng thuận, tránh gây tổn thương đến tình cảm cộng đồng. Ngoài ra, áp lực thời gian rà soát, lập đề án và tổ chức lấy ý kiến Nhân dân tương đối gấp cũng tạo sức ép lớn cho cán bộ cơ sở.

Đặc biệt, sáp nhập thôn tác động trực tiếp đến đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở khu dân cư. Hiện nay, mức phụ cấp cho đối tượng này vốn đã thấp, khi quy mô thôn tăng, áp lực công việc tăng cao khiến nhiều cán bộ băn khoăn. Việc thu hút người trẻ, có trình độ tham gia gánh vác công việc ở thôn cũng gặp nhiều khó khăn. Việc giải quyết quyền lợi cho các trường hợp dôi dư sau sáp nhập cũng cần hướng dẫn rõ ràng.

Bên cạnh đó là những bất cập về hạ tầng thiết chế văn hóa. Hầu hết các nhà văn hóa, khu thể thao hiện tại được đầu tư theo quy mô của thôn cũ với sức chứa nhỏ. Khi sáp nhập thành thôn mới với quy mô vài trăm hộ, các thiết chế này rơi vào tình trạng quá tải, không đáp ứng được nhu cầu hội họp và sinh hoạt của Nhân dân.

Đại diện các tổ chức đoàn thể, khu dân cư phát biểu, làm rõ những nội dung liên quan trong quá trình triển khai phương án sắp xếp, đổi tên thôn trên địa bàn.

Để việc sắp xếp đạt hiệu quả thực chất, theo lãnh đạo xã Sơn Lương, các cơ quan chức năng cần tập trung tháo gỡ các nút thắt bằng những giải pháp đồng bộ. Về cơ chế nhân sự, tỉnh cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về quy trình kiện toàn chức danh, tổ chức hoạt động của thôn sau sáp nhập và cơ chế giải quyết chế độ cho người dôi dư. Cần có chính sách đặc cách tiếp nhận những người hoạt động không chuyên trách cấp xã có đủ điều kiện vào làm công chức, viên chức nhằm giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. Cùng với đó, tỉnh cần xem xét, điều chỉnh nâng mức hỗ trợ phụ cấp đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn nhằm tạo động lực tương xứng, thu hút đội ngũ cán bộ trẻ gánh vác công việc tại các địa bàn lớn. Về hạ tầng và công nghệ, tỉnh cần ưu tiên phân bổ nguồn lực nâng cấp, mở rộng các thiết chế văn hóa, thể thao cho các thôn mới. Đồng thời, đầu tư vào hạ tầng số và trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số ở cơ sở, giúp ban quản lý thôn mới quản lý dân cư khoa học, giảm bớt công việc thủ công.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố là chủ trương lớn, tác động trực tiếp đến đời sống của người dân. Vì vậy, trong thời gian tới, Đảng ủy, chính quyền xã Sơn Lương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để cán bộ, đảng viên và người dân hiểu ý nghĩa của việc sắp xếp. Quá trình lấy ý kiến Nhân dân phải được thực hiện thực chất, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và tôn trọng nguyện vọng chính đáng của bà con.

Đinh Vũ