Sắp xếp thôn, tổ dân phố gắn với nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố tại Phú Thọ không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối quản lý ở cơ sở, mà còn hướng tới nâng cao chất lượng tự quản cộng đồng, bảo đảm bộ máy gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn trong giai đoạn mới. Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân, các thôn, tổ dân phố mới đang từng bước ổn định tổ chức, tạo nền tảng nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

Tỉnh Phú Thọ có 141/148 xã, phường thuộc diện thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố. Ảnh: Lưu Trường

Đồng thuận để tinh gọn bộ máy ở cơ sở

Thực hiện Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp thôn, tổ dân phố và kiện toàn đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, tỉnh Phú Thọ đã triển khai đồng bộ việc sắp xếp thôn, tổ dân phố gắn với rà soát việc bố trí, sử dụng, thực hiện chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố. Tỉnh ủy đã ban hành 10 văn bản, Đảng ủy UBND tỉnh ban hành 4 văn bản, UBND tỉnh ban hành 15 văn bản, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh ban hành 2 văn bản liên quan đến nhiệm vụ này.

Để cán bộ, đảng viên và Nhân dân hiểu rõ mục đích, ý nghĩa của việc sắp xếp, tỉnh đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, đưa vào nội dung sinh hoạt chi bộ và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó, việc lấy ý kiến cử tri nhận được sự đồng thuận cao.

Kết quả lấy ý kiến cho thấy, 137/145 xã, phường có tỷ lệ cử tri đồng ý đạt trên 50%; nhiều địa phương đạt tỷ lệ đồng thuận rất cao. Đối với 12 thôn, tổ dân phố thuộc 8 xã, phường chưa đạt tỷ lệ đồng ý trên 50% ở lần lấy ý kiến thứ nhất, các địa phương tiếp tục tuyên truyền, giải thích hoặc điều chỉnh đề án; sau lấy ý kiến lần hai đều đạt tỷ lệ đồng ý trên 50%.

Trước khi sắp xếp, toàn tỉnh có 5.049 thôn, tổ dân phố; trong đó, 2.070 thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí theo quy định. Trong số này có 4.444 thôn thuộc 133 xã và 605 tổ dân phố thuộc 15 phường. Riêng khu vực xã có 1.745 thôn dưới 150 hộ, khu vực phường có 325 tổ dân phố dưới 300 hộ. Những con số này cho thấy yêu cầu sắp xếp là cần thiết nhằm bảo đảm quy mô dân cư hợp lý, thuận lợi cho quản lý và sinh hoạt cộng đồng.

Trên cơ sở rà soát hiện trạng, các địa phương xây dựng phương án sắp xếp phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn tổ chức với các yếu tố về địa lý, địa hình, phong tục tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. UBND tỉnh ban hành Phương án tổng thể số 228/PA-UBND ngày 10/6/2026 về sắp xếp, đổi tên thôn, tổ dân phố. Quá trình triển khai tỉnh không chạy theo mục tiêu giảm đầu mối bằng mọi giá, mà ưu tiên giữ gìn sự ổn định, gắn kết của cộng đồng dân cư.

Sau sắp xếp vẫn còn 33 thôn, tổ dân phố chưa đạt tiêu chuẩn do điều kiện đặc thù hoặc chưa có phương án phù hợp hơn. Cách xử lý này thể hiện sự linh hoạt, tinh gọn nhưng vẫn tôn trọng lịch sử, văn hóa và điều kiện thực tế.

Ổn định tổ chức, nâng cao hiệu quả quản trị

Cùng với sắp xếp đơn vị tự quản ở khu dân cư, Phú Thọ triển khai đồng thời phương án bố trí, sử dụng và giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách. Đối với cấp xã, số người hoạt động không chuyên trách được bố trí giúp việc cho hoạt động của hệ thống chính trị của đơn vị hành chính cấp xã mới là 900 người (tính đến tháng 4/2026).

Theo Phương án số 01/PA-SNV ngày 18/6/2026 của Sở Nội vụ, có 297 người được bố trí tiếp tục công tác tại thôn, tổ dân phố hoặc vị trí công tác khác; 603 người được giải quyết chế độ nghỉ việc theo quy định.

Đối với thôn, tổ dân phố, trước sắp xếp toàn tỉnh có 13.492 người hoạt động không chuyên trách. Sau sắp xếp, số người bố trí ở thôn, tổ dân phố mới là 9.210 người; số người dự kiến nghỉ việc, giải quyết chế độ, chính sách hoặc bố trí vào vị trí khác là 4.712 người. Đây là công việc nhạy cảm, đòi hỏi cách làm phải công khai, minh bạch, thận trọng để vừa nâng cao chất lượng đội ngũ, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng.

Để thôn, tổ dân phố mới đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả, từ ngày 1/7/2026, các địa phương đã kịp thời kiện toàn tổ chức đảng, Ban Công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân sự điều hành ở khu dân cư. Trước đó, tại kỳ họp thứ Ba HĐND tỉnh, khóa XX đã thông qua nghị quyết quy định mức phụ cấp, số lượng, chức danh, mức hỗ trợ và việc kiêm nhiệm chức danh đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện thống nhất trên toàn tỉnh.

Bên cạnh kết quả tích cực, quá trình sắp xếp cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Trong thời gian ngắn, các địa phương phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ từ rà soát hiện trạng, xây dựng phương án, lấy ý kiến Nhân dân, hoàn thiện hồ sơ, kiện toàn tổ chức, bố trí nhân sự và giải quyết chế độ, chính sách. Khối lượng công việc lớn trong khi một số địa bàn còn có sự chênh lệch giữa số liệu quản lý và thực tế, đòi hỏi phải rà soát, điều chỉnh nhiều lần.

Sau sắp xếp, quy mô thôn, tổ dân phố lớn hơn, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ ở cơ sở cũng cao hơn. Bên cạnh uy tín và kinh nghiệm vận động quần chúng, cán bộ thôn, tổ dân phố cần có kỹ năng quản lý, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Trong khi đó, việc thu hút nguồn nhân lực trẻ có trình độ, kỹ năng số tham gia công tác ở thôn, tổ dân phố vẫn còn gặp không ít khó khăn.

Sau sắp xếp, yêu cầu bảo đảm cơ sở vật chất cũng cấp thiết hơn. Một số nhà văn hóa, trụ sở sinh hoạt cộng đồng, hệ thống truyền thanh, thiết chế văn hóa và hạ tầng công nghệ thông tin chưa đáp ứng quy mô thôn, tổ dân phố mới. Đối với địa bàn miền núi, dân cư phân tán, khoảng cách đi lại xa, việc tổ chức sinh hoạt cộng đồng và triển khai nhiệm vụ của cán bộ cơ sở càng cần nguồn lực hỗ trợ phù hợp.

Thực tiễn cho thấy, sắp xếp thôn, tổ dân phố ở Phú Thọ không dừng lại ở việc giảm số lượng đầu mối mà là quá trình tổ chức lại không gian quản trị cộng đồng, chuẩn hóa đội ngũ hoạt động ở cơ sở, tăng cường dân chủ, công khai, minh bạch và tạo điều kiện để chính quyền cấp xã vận hành hiệu quả hơn. Khi thôn, tổ dân phố mới ổn định, người dân sẽ trực tiếp thụ hưởng từ mô hình quản lý gần dân hơn, rõ trách nhiệm hơn và phù hợp hơn với yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.

Nguyễn Thị Thu Hà - Nguyễn Đức Bình