Tinh gọn bộ máy để mạnh hơn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, việc tinh gọn bộ máy hiện diện trực tiếp trong cách một cơ quan được sắp xếp lại, một phòng chuyên môn được hợp nhất, một cán bộ phải kiêm nhiệm thêm phần việc mới; và rõ hơn cả, trong yêu cầu vận hành một bộ máy vừa gọn hơn, vừa phải đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn.

Với tỉnh Phú Thọ, đặc biệt trong bối cảnh hợp nhất đơn vị hành chính và chuẩn bị cho nhiệm kỳ 2026 - 2031, tinh gọn không chỉ là bài toán tổ chức, mà là một cuộc sắp xếp từ bên trong, nhằm tạo ra một bộ máy đủ năng lực, đủ linh hoạt và đủ sức gánh vác những nhiệm vụ mới đặt ra.

Bài 1: Khi bộ máy được sắp xếp lại

Tinh gọn không chỉ là giảm đầu mối. Ở Phú Thọ, đó là quá trình sắp xếp lại toàn bộ cấu trúc tổ chức của bộ máy hành chính nhằm tạo ra một hệ thống vận hành thông suốt, hiệu quả hơn trong giai đoạn phát triển mới.

Nhờ có sự sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức hợp lý nên Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Phú Thọ luôn đáp ứng tốt nhiệm vụ được giao.

Một cuộc sắp xếp quy mô lớn

Triển khai Nghị quyết số 18-NQ/TW, tỉnh Phú Thọ bước vào giai đoạn tinh gọn bộ máy với quy mô chưa từng có, gắn chặt với quá trình hợp nhất đơn vị hành chính và yêu cầu tổ chức lại mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Trước hợp nhất, 3 tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình đều đã thực hiện tinh gọn bộ máy theo lộ trình riêng, với cách làm và mức độ khác nhau. Khi hợp nhất, bài toán đặt ra không phải là cộng gộp ba mô hình cũ, mà là thiết kế lại toàn bộ hệ thống tổ chức theo hướng thống nhất, tinh gọn và phù hợp hơn với yêu cầu quản lý trong giai đoạn phát triển mới. Từ cấp tỉnh đến cơ sở, một cuộc tái cấu trúc quy mô lớn đã được triển khai đồng loạt, tác động trực tiếp đến cấu trúc vận hành của bộ máy hành chính.

Theo số liệu của ngành Nội vụ, trong thời gian ngắn sau hợp nhất, 5 sở chuyên môn đã được hợp nhất, 22 phòng chuyên môn cấp sở và 6 đơn vị sự nghiệp công lập được sắp xếp lại. Ở cấp cơ sở, toàn tỉnh hình thành 148 đơn vị hành chính cấp xã, tạo nên một cấu trúc quản lý mới, gọn hơn và thống nhất hơn so với trước đây. Việc sắp xếp không dừng ở giảm đầu mối, mà đi kèm với rà soát chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, từng phòng chuyên môn nhằm giảm tầng nấc trung gian, tăng tính liên thông trong xử lý công việc.

Một điểm đáng chú ý là quá trình sắp xếp tổ chức cấp tỉnh được triển khai đồng bộ với tổ chức lại chính quyền cấp xã, trong khi vẫn giữ ổn định thôn, tổ dân phố. Cách làm này giúp hạn chế xáo trộn đời sống dân cư, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với bộ máy chính quyền cấp xã - nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết phần lớn công việc phát sinh từ cơ sở.

Tinh gọn từ tổ chức đến vận hành

Tinh gọn bộ máy ở Phú Thọ không chỉ là thay đổi sơ đồ tổ chức, mà kéo theo sự chuyển dịch rõ rệt trong cách vận hành quyền lực hành chính. Với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thẩm quyền quản lý được phân cấp mạnh xuống cơ sở. Theo các nghị định của Chính phủ ban hành năm 2025, trong tổng số 99 nhiệm vụ, thẩm quyền, có tới 90 nhiệm vụ được chuyển từ cấp huyện xuống cấp xã, chỉ 9 nhiệm vụ chuyển lên cấp tỉnh.

Sự thay đổi này khiến cấp xã không còn là nơi “thực thi đơn thuần”, mà trở thành tuyến đầu trực tiếp giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Từ đây, tinh gọn tổ chức chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu đi cùng việc tổ chức lại cách làm, phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm mỗi vị trí việc làm đủ năng lực gánh việc.

Thực tiễn tại phường Phong Châu cho thấy rõ áp lực của giai đoạn chuyển tiếp. Từ ngày 1/7/2025, phường mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất 3 đơn vị hành chính cũ; biên chế giảm từ 88 xuống còn 80 người, trong khi khối lượng công việc tăng nhanh. Trong 5 tháng đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Phong Châu đã tiếp nhận hơn 3.100 hồ sơ hành chính, trong đó 99,8% hồ sơ được thực hiện trực tuyến và tất cả đều được giải quyết đúng hoặc trước hạn.

Không chỉ xử lý hồ sơ hành chính, phường còn tiếp nhận 62 dự án đầu tư chuyển giao từ cấp huyện, đồng thời triển khai 3 dự án giải phóng mặt bằng lớn trong bối cảnh nhiều lĩnh vực chuyên sâu như đất đai, đầu tư xây dựng còn thiếu cán bộ dày dạn kinh nghiệm. Áp lực là rất lớn, nhưng bộ máy sau tinh gọn vẫn giữ được nhịp vận hành ổn định. Các phòng chuyên môn mới được kiện toàn, vị trí kiêm nhiệm được bố trí lại theo hướng rõ việc, rõ trách nhiệm, giúp guồng máy hành chính không bị gián đoạn.

Theo đồng chí Nguyễn Đức Lương - Bí thư Đảng ủy phường, tinh gọn bộ máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi không để phát sinh độ trễ trong phục vụ người dân. “Biên chế giảm, địa bàn rộng hơn, hồ sơ nhiều hơn. Nếu không tổ chức lại công việc một cách khoa học, rất dễ quá tải. Phường xác định rõ từng khâu, từng việc, chấp nhận giai đoạn đầu vất vả hơn để bộ máy vận hành ổn định, không để khó khăn trở thành lý do trì trệ” - Bí thư Đảng ủy phường nhấn mạnh.

Tại phường Thống Nhất, việc sắp xếp tổ chức cũng được triển khai đồng thời với rà soát lại toàn bộ quy trình công việc. Những đầu mối trung gian được cắt giảm, trách nhiệm người đứng đầu được xác lập rõ hơn, gắn trực tiếp với kết quả giải quyết công việc của từng lĩnh vực. “Tinh gọn không làm bộ máy chậm lại, mà buộc mỗi vị trí phải làm việc rõ ràng, hiệu quả hơn” - Bí thư Đảng ủy phường Mai Ngọc Quý chia sẻ.

Từ tái cấu trúc tổ chức đến thực tiễn vận hành ở cơ sở có thể thấy, tinh gọn bộ máy ở Phú Thọ đã bước qua giai đoạn sắp xếp “hình hài”. Bộ máy gọn hơn, thẩm quyền được phân cấp sâu hơn, yêu cầu phục vụ người dân rõ ràng hơn.

Nhưng cũng từ đây, những câu hỏi lớn bắt đầu đặt ra: Làm thế nào để tinh giản biên chế mà không làm yếu đội ngũ ?. Làm sao để giữ được người có năng lực trong một bộ máy gọn hơn?. Vai trò của người đứng đầu sẽ được thể hiện ra sao trong bố trí, sử dụng cán bộ sau sắp xếp?. Đó là những vấn đề mà cải cách bộ máy ở tỉnh Phú Thọ phải thực hiện ở giai đoạn tiếp theo.

(Còn nữa)

Hương Giang