Tinh hoa ẩm thực xứ Mường

Dọc theo những triền núi xanh thẳm của vùng trung du Phú Thọ, xã Võ Miếu từ lâu được biết đến là không gian sinh sống đậm bản sắc của đồng bào Mường. Nơi đây, trong nhịp sống chậm rãi gắn với nương đồi và những ngôi nhà sàn nép mình bên suối, tinh hoa ẩm thực dân tộc được gìn giữ, truyền nối qua nhiều thế hệ. Giữa kho tàng phong phú ấy, thịt chua - món ăn tưởng chừng mộc mạc lại trở thành đại diện tiêu biểu, kết tinh kinh nghiệm sống, tri thức bản địa và tâm hồn của người Mường. Trong đó, thịt chua thương hiệu bà Hòa không chỉ là sản phẩm ẩm thực, mà còn là câu chuyện về sự bền bỉ, gìn giữ nghề truyền thống giữa dòng chảy hiện đại.

Sản phẩm thịt chua thương hiệu Bà Hòa - tinh hoa ẩm thực truyền thống của đồng bào Mường, xã Võ Miếu được chế biến theo phương pháp lên men tự nhiên, giữ trọn hương vị bản địa.

Theo những bậc cao niên trong vùng, thịt chua xuất hiện rất sớm trong đời sống người Mường. Từ nhu cầu bảo quản thịt trong điều kiện chưa có tủ lạnh, người Mường đã sáng tạo ra cách lên men tự nhiên, vừa giữ được thịt lâu ngày, vừa tạo nên hương vị đặc trưng không thể trộn lẫn. Thịt lợn sau khi được lựa chọn kỹ, thường là lợn bản nuôi thả, được sơ chế sạch, thái miếng vừa ăn, trộn cùng thính, muối và một số gia vị truyền thống. Tất cả được ủ trong ống nứa hoặc chum sành, để vi sinh tự nhiên lên men chậm, tạo nên vị chua dịu, thơm bùi, ngậy mà không hề ngán.

Từ món ăn dùng trong gia đình, thịt chua dần trở thành lễ vật không thể thiếu trong các dịp quan trọng của người Mường như lễ cưới, mừng nhà mới, Tết cổ truyền hay đón khách quý. Mâm cỗ Mường vì thế luôn có bát thịt chua đặt ở vị trí trung tâm, ăn kèm với lá sung, lá ổi, đinh lăng chấm cùng tương ớt. Vị chua thanh của thịt, cái bùi của thính, vị tươi mát của lá rừng hòa quyện, tạo nên trải nghiệm ẩm thực vừa dân dã, vừa tinh tế.

Giữa không gian văn hóa ấy, thương hiệu Thịt chua Bà Hòa ở xã Võ Miếu được nhiều người biết đến. Khởi nguồn từ mong muốn gìn giữ hương vị gia truyền, anh Đỗ Nguyên Đức - chủ cơ sở đã kiên trì làm thịt chua theo cách truyền thống. Anh Đức chia sẻ: Ngày trước, chúng tôi làm chỉ để ăn trong gia đình, biếu họ hàng. Dần dần khách ăn quen, khen ngon rồi đặt mua mới nghĩ đến chuyện làm nhiều hơn. Điều làm nên uy tín của Thịt chua Bà Hòa chính là sự cẩn trọng trong từng công đoạn, từ chọn nguyên liệu thịt tươi ngon đến quá trình lên men.

Sản phẩm thịt chua thương hiệu Bà Hòa, xã Võ Miếu được trưng bày, giới thiệu tại các gian hàng, góp phần quảng bá tinh hoa ẩm thực truyền thống của đồng bào Mường đến người tiêu dùng.

Bí quyết của Thịt chua Bà Hòa nằm ở khâu tẩm ướp tỉ mỉ với thính rang thơm lừng từ ngô nương kết hợp gia vị địa phương để giữ trọn mùi vị, tuyệt đối không dùng chất bảo quản hay phụ gia công nghiệp. Sự kiên nhẫn và tận tâm đã tạo ra những mẻ thịt chua có vị chua thanh dịu, ngọt bùi tự nhiên, độ dai giòn đặc trưng của những thớ bì dày khiến ai đã từng thưởng thức đều nhớ mãi.

Qua thời gian, sản phẩm Thịt chua Bà Hòa không chỉ quen thuộc với người dân địa phương mà còn theo chân du khách đi nhiều tỉnh, thành. Nhiều người con Võ Miếu xa quê mỗi khi trở về đều tìm mua vài hộp thịt chua làm quà, như mang theo hương vị bản làng gửi gắm tình quê. Sự lan tỏa ấy cho thấy sức sống mạnh mẽ của ẩm thực truyền thống khi được làm bằng tâm huyết và sự chân thành.

Không chỉ dừng ở giá trị ẩm thực, thịt chua còn góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân. Việc phát triển các cơ sở sản xuất nhỏ, trong đó có cơ sở Thịt chua Bà Hòa đã mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa. Từ vài chục kg thịt mỗi tháng, nay cơ sở đã nâng sản lượng lên hàng trăm kg vào những dịp cao điểm.

Đánh giá về giá trị của thịt chua trong đời sống hiện nay, đồng chí Đỗ Hoài Thu - Trưởng phòng Kinh tế xã Võ Miếu cho biết: “Thịt chua là một trong những tinh hoa ẩm thực của đồng bào Mường trên địa bàn xã. Việc người dân, tiêu biểu là cơ sở Thịt chua Bà Hòa giữ gìn và phát triển sản phẩm theo hướng bảo đảm an toàn thực phẩm, giữ nguyên hương vị truyền thống đã góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Võ Miếu, đồng thời tạo thêm nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Thời gian tới, địa phương tiếp tục khuyến khích các hộ sản xuất truyền thống tham gia các lớp tập huấn, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, từng bước đưa sản phẩm tiếp cận thị trường rộng hơn”.

Với cách làm thủ công, thời gian ủ men tự nhiên, thịt chua trở thành lựa chọn của những người yêu ẩm thực sạch, ẩm thực bản địa, trở về với những giá trị bền vững, nơi con người trân trọng thiên nhiên, công sức lao động và tri thức truyền đời.

Tinh hoa ẩm thực người Mường vì thế không nằm ở sự cầu kỳ, mà ở chiều sâu văn hóa và sự gắn bó với cộng đồng. Thịt chua Bà Hòa không chỉ mang vị chua dịu, mà còn gợi nhắc đến khói bếp nhà sàn, tiếng chiêng vang vọng trong đêm hội, đến nhịp sống bình yên của vùng rừng núi Phú Thọ. Giữ gìn và phát huy những giá trị ấy chính là cách để bản sắc văn hóa người Mường tiếp tục được lan tỏa, bền bỉ cùng thời gian.

Hoàng Hương