AI “giám thị số”: Chủ động bảo vệ sự công bằng trong thi cử

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang chuyển đổi mô hình giám sát thi cử từ đi sau giải quyết sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sự minh bạch cho các kỳ thi.

Khi gian lận thi cử vượt khỏi khả năng kiểm soát truyền thống

Gian lận thi cử là thách thức dai dẳng đối với hệ thống giáo dục. Các hành vi gian lận chủ yếu phổ biến như mang “phao”, trao đổi bài hay nhìn bài nhau vẫn tiếp diễn và ngày càng tinh vi. Cùng với đó là các hình thức như thi hộ, giả mạo danh tính vẫn tồn tại, đặt ra nhu cầu cấp thiết về một phương thức hỗ trợ giám sát hiệu quả hơn, chủ động hơn.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Kỳ thi Tốt nghiệp THPT Quốc gia năm 2025 có 41 thí sinh bị đình chỉ thi do vi phạm quy chế, phần lớn liên quan đến việc mang điện thoại và tài liệu vào phòng thi. Nhiều hành vi gian lận có dấu hiệu tổ chức, lợi dụng các thiết bị công nghệ cao kích thước nhỏ, khó phát hiện bằng mắt thường.

Trong khi đó, áp lực đối với đội ngũ giám thị là rất lớn. Một giám thị khó có thể bao quát mọi cử động của các thí sinh trong suốt 90-150 phút thi. Sự mệt mỏi về tâm lý và giới hạn về thị giác của con người chính là khe hở để các hành vi gian lận len lỏi. Từ đây, ứng dụng AI trong phòng chống gian lận thi cử trở thành xu hướng phổ biến trong giáo dục số.

AI tham gia vào “tuyến đầu” giám sát

Các hệ thống AI xử lý hình ảnh đã mở ra một cách tiếp cận mới, chuyển đổi từ quan sát đơn thuần sang giám sát có phân tích. Thay vì chỉ “nhìn và ghi nhận”, hệ thống có thể nhận diện khuôn mặt, theo dõi hành vi và phát hiện bất thường theo thời gian thực. Nhờ đó, các tác vụ lặp lại không còn phụ thuộc hoàn toàn vào con người, đồng thời mọi dữ liệu giám sát đều được ghi nhận và có thể kiểm chứng, phục vụ cả theo dõi tại chỗ lẫn hậu kiểm.

Tuy nhiên, nếu triển khai các bài toán này theo hướng đơn lẻ, mỗi nhu cầu là một hệ thống riêng biệt, việc vận hành sẽ nhanh chóng trở nên rời rạc: khó tích hợp, chi phí tăng cao, dữ liệu phân tán và thiếu một tiêu chuẩn chung để quản lý.

Chính vì vậy, cách tiếp cận hiệu quả là xây dựng một nền tảng đa nhiệm, có khả năng xử lý đồng thời nhiều tác vụ trên cùng hạ tầng. Theo định hướng này, nền tảng AI xử lý hình ảnh VNPT SmartVision với hơn 40 mô hình AI xử lý hình ảnh, tối ưu cho đặc thù hành vi và bối cảnh tại Việt Nam, đang được triển khai phổ biến.

Cụ thể, VNPT SmartVision có thể tham gia vào toàn bộ các khâu giám sát trong phòng thi theo một quy trình xuyên suốt. Ngay từ đầu vào, hệ thống thực hiện xác thực danh tính thí sinh thông qua nhận diện khuôn mặt, góp phần ngăn chặn tình trạng thi hộ. Trong suốt quá trình làm bài, AI liên tục theo dõi và phân tích hành vi của từng thí sinh, giảm thiểu khoảng “mù” trong giám sát.

Ngay từ khâu đầu vào, VNPT SmartVision có thể xác thực danh tính thí sinh thông qua nhận diện khuôn mặt, giảm thiểu rủi ro thi hộ. Trong suốt quá trình làm bài, AI liên tục theo dõi diễn biến trong phòng thi, phát hiện các dấu hiệu bất thường như trao đổi hoặc sử dụng tài liệu, thiết bị trái phép, hoặc cảnh bảo nếu thí sinh rời khỏi phòng thi quá lâu. Các tín hiệu này đều được phân tích và đưa ra thông báo theo thời gian thực, giúp giám thị không cần quan sát dàn trải, mà tập trung vào đúng những tình huống có rủi ro.

Về triển khai, hệ thống không yêu cầu đầu tư mới hoàn toàn, có thể tích hợp linh hoạt trên hạ tầng camera sẵn có, đáp ứng quy mô lớn, giúp tối ưu chi phí. Đồng thời, với kinh nghiệm triển khai cho khối cơ quan nhà nước, VNPT SmartVision đáp ứng chặt chẽ các yêu cầu về an toàn và bảo mật dữ liệu. Không dừng ở đó, nền tảng còn có khả năng tùy biến theo từng bài toán và đặc thù vận hành của từng đơn vị, giúp hệ thống không bị đóng khung mà có thể thích ứng linh hoạt theo từng bối cảnh.

Ở góc độ quản lý, giá trị của VNPT SmartVision không chỉ nằm ở việc phát hiện vi phạm, mà ở khả năng chuẩn hóa toàn bộ hoạt động giám sát. Khi mọi hành vi đều được ghi nhận và phân tích theo cùng một tiêu chuẩn, sự chênh lệch giữa các điểm thi được thu hẹp, góp phần duy trì kỷ cương một cách nhất quán và minh bạch.