“Sau nghìn năm lửa đạn, lại Hùng Vương”

Thơ viết về Đền Hùng, về thời đại Hùng Vương, từ chữ Hán, chữ Nôm đến chữ Quốc ngữ, của các tác giả hữu danh hay khuyết danh, có thể ví như “trăm hoa đua nở”. Trong mạch nguồn phong phú ấy, bài thơ “Sau nghìn năm lửa đạn, lại Hùng Vương” của Chế Lan Viên trong tập “Những bài thơ đánh giặc” (1972) vẫn để lại nhiều dư âm sâu sắc, trở thành cảm hứng để suy ngẫm mỗi dịp con dân đất Việt thành kính tri ân công đức Tổ tiên.

Du khách dâng hương tri ân công đức các Vua Hùng đã có công dựng nước.

Trong hoàn cảnh đất nước đang trải qua chiến tranh ác liệt, giọng thơ của Chế Lan Viên vẫn sáng lên tinh thần lạc quan, nói lên tiếng lòng cùng dân tộc “... Càng bão lửa điên cuồng, ta càng hồi sinh dậy/ Ta biết ơn cánh chim Lạc đã chọn cho ta bờ biển ấy/ Trăm trứng Âu Cơ hết lượt này lượt khác nở ra trăm lứa anh hùng/ Những anh hùng về sau càng vóc dáng lớn hơn các anh hùng trước...”.

Những vần thơ giàu hình tượng đã khái quát một chân lý: Càng trong gian nan, dân tộc Việt Nam càng trỗi dậy mạnh mẽ. Từ truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ đến những thế hệ anh hùng kế tiếp, lịch sử dựng nước và giữ nước là hành trình nối dài của ý chí độc lập, tự do và khát vọng hòa bình, công lý.

Bên cạnh sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, ý chí tự cường, còn có một nguồn lực đặc biệt góp phần làm nên bản lĩnh Việt Nam - đó là sức mạnh tâm linh. Chính vì vậy, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ bao đời nay, tín ngưỡng này đã trở thành bản sắc văn hóa, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” bền vững của dân tộc Việt Nam.

Trong dòng chảy lịch sử, đã từng có những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận sự tồn tại của thời đại Hùng Vương. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của ngành sử học và khảo cổ học, nhiều bằng chứng khoa học đã khẳng định giá trị lịch sử của thời kỳ dựng nước. Các di tích khảo cổ thuộc thời đại đồng thau, đặc biệt là những chiếc trống đồng được phát hiện tại khu vực Việt Trì, Lâm Thao, Phù Ninh... đã minh chứng rõ nét cho một nền văn minh phát triển sớm.

Những hiện vật hiện đang được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Hùng Vương, Bảo tàng tỉnh Phú Thọ hay Bảo tàng Lịch sử Việt Nam càng củng cố thêm cơ sở khoa học khẳng định: Thời đại Hùng Vương là một thực thể lịch sử có thật.

Ngày nay, Khu di tích lịch sử Đền Hùng đã có diện mạo khang trang, hiện đại nhưng vẫn giữ trọn vẻ tôn nghiêm, linh thiêng. Quần thể gồm Đền Thượng, Đền Trung, Đền Hạ, Đền Giếng, Đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ, Đền thờ Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân, Lăng Hùng Vương cùng hệ thống hạ tầng đồng bộ, cảnh quan xanh sạch đẹp đã tạo nên không gian văn hóa - tâm linh đặc sắc.

Với tổng kinh phí đầu tư trên 700 tỷ đồng, tỉnh Phú Thọ đã từng bước tu bổ, tôn tạo các hạng mục trên cơ sở bảo tồn giá trị gốc, gìn giữ “không gian thiêng” của di tích. Dự kiến đến năm 2030, địa phương sẽ tiếp tục huy động khoảng 4.500 tỷ đồng để nâng tầm khu di tích, đưa nơi đây trở thành điểm đến văn hóa - du lịch - tâm linh tiêu biểu, đồng thời xây dựng Việt Trì trở thành Thành phố lễ hội về với cội nguồn dân tộc.

Gắn bó với hoạt động Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng qua nhiều năm tác nghiệp, tôi có dịp chứng kiến sự tận tâm, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nhân viên Khu di tích và các sở, ngành liên quan. Mỗi mùa lễ hội, công tác chuẩn bị được triển khai đồng bộ, khẩn trương, từ chỉ đạo, điều hành đến phối hợp tổ chức. Áp lực công việc lớn, cường độ cao, song tất cả đều hướng đến mục tiêu chung là phục vụ đồng bào và du khách thập phương về dâng hương, tri ân Tổ tiên trong điều kiện trang nghiêm, an toàn, chu đáo.

Vượt qua những khó khăn, thách thức, đó cũng chính là niềm vinh dự, tự hào của những người đang ngày đêm gìn giữ giá trị thiêng liêng nơi Đất Tổ. Với họ hạnh phúc là vinh dự được phục vụ đồng bào cả nước và du khách quốc tế trong những chuyến hành hương về nguồn vĩ đại, vì một lễ hội cội nguồn dân tộc: Lễ hội của non sông!

Năm 2026 là năm đầu tiên Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng được tổ chức trong bối cảnh thực hiện chủ trương sắp xếp, hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hoà Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, đồng thời vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh đó, Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và tuần Văn hóa - Du lịch đất Tổ năm Bính Ngọ 2026 được tổ chức với quy mô và không gian mở rộng hơn; các hoạt động được thiết kế phong phú, đa dạng; phương thức tổ chức cũng có nhiều đổi mới, linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn, phát huy vai trò chủ động của các địa phương và huy động sự tham gia rộng rãi của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, Nhân dân.

“Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng Ba”

Câu ca dao quen thuộc vẫn ngân vang như lời nhắc nhở mỗi người Việt, dù ở bất cứ nơi đâu, hãy hướng về cội nguồn dân tộc. Về với Đền Hùng, mỗi người không chỉ được hòa mình vào không gian lễ hội rực rỡ sắc màu, tham gia các hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, thưởng thức làn điệu Hát Xoan sâu lắng, mà còn được cảm nhận rõ hơn mạch nguồn lịch sử, hồn cốt dân tộc qua từng nhịp trống đồng vang vọng.

Trong âm vang tiếng cồng chiêng làm xao động núi rừng Nghĩa Lĩnh như hồn dân tộc và chỉ cần nghe “Tiếng trống đồng” qua tiếng lòng của Lâm Thị Mỹ Dạ, cũng đủ nhận biết “Bao nhiêu thời đại qua rồi/ Chỉ còn vọng giữa đất trời tiếng ngân”.

Đức Dũng - Hội Nhà văn Việt Nam